"Βυζάντιο και πάλι"

Στο στρατόπεδο ο εναγκαλισμός της στρατιωτικής με τη θρησκευτική ζωή είναι ασφυκτικός. Κάθε μέρα γίνεται πρωινή προσευχή. Ο λοχαγός καλεί τον – μόνο δεδηλωμένο – μουσουλμάνο να φύγει από την παράταξη και ακολουθεί το Πάτερ Ημών. Η ορθόδοξη χριστιανική πίστη θεωρείται αυτονόητη, μάλιστα για να μην υπάρχει αμφιβολία στην είσοδο των νεοσύλλεκτων, γινόταν σχετική ερώτηση για τις θρησκευτικές πεποιθήσεις (φαίνεται πως η ισχύς των αποφάσεων της Αρχής Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων σταματάει έξω από τις πύλες του στρατοπέδου). Στο τυπικό της ορκωμοσίας των νεοσύλλεκτων, περιλαμβάνεται αυτονόητα η θεία λειτουργία και το τη Υπερμάχω. Πριν λίγες μέρες, έγινε και εκκλησιασμός (πάλι χωρίς ερώτηση για το αν κάποιος επιθυμεί να συμμετάσχει ή όχι). Ο εκκλησιασμός αυτός έγινε αφορμή και για μια πολύ καλή συζήτηση στην διμοιρία μπροστά στον ανθυπολοχαγό. Ο συμβιβασμός να μην ανοίξω το θέμα σε επίπεδο λόχου απαλύνθηκε από το κέρδισμα του επιχειρήματος σε επίπεδο διμοιρίας, και μάλιστα μπροστά σε ανώτερο. Ήταν μια ανακούφιση στις προσωπικές μου αγωνίες, οφείλω να ομολογήσω…
Στο χαρτί της πρόσκλησης στην ορκωμοσία που στέλνεται στις οικογένειες των νεοσυλλέκτων, ο Ε.Σ. ανακοινώνει ότι μέσα στα στρατόπεδα γίνονται επιμορφωτικές, επιστημονικές διαλέξεις για σημαντικά ζητήματα, κλείνοντας έτσι το μάτι στις ανησυχίες των γονιών για τα ναρκωτικά και τον αυξανόμενο ρυθμό αυτοκτονιών στο στράτευμα. Αυτό που πραγματικά εννοεί το ΓΕΣ είναι ότι στέλνει στα στρατόπεδα παπάδες από τις τοπικές ενορίες για θρησκευτικές κατηχήσεις. Μια τέτοια κατήχηση είχα την ευκαιρία να παρακολουθήσω στο Κέντρο (σύντομα θα την ανεβάσω και σε mp3). Ο κληρικός (διαφημίστηκε ως υπεύθυνος της Εκκλησίας σε ζητήματα καταπολέμησης αιρέσεων) άδραξε την ευκαιρία για χοντροκομμένη προπαγάνδα υπέρ των «δικαίων» της Εκκλησίας. Σε μια ομιλία που τυπικά αφορούσε την αυτοκτονία, ο άγιος πατέρας έκανε κατήχηση εναντίον… του πολιτικού γάμου! Είπε χοντρικά, ανάμεσα στα άλλα: «Ένας από τους λόγους που οι άνθρωποι αυτοκτονούν είναι η απογοήτευση από πολιτικές ιδεολογίες που χρεοκοπούν. Μια φορά, μια γυναίκα του Ερυθρού Στρατού που πήγε στην Πολωνία μετά τον Β’ Π.Π. παρέστη σε θρησκευτικό γάμο. Και τόσο συγκλονίστηκε από το θρησκευτικό τυπικό που πήρε μια φωτογραφία της νύφης με το νυφικό της, την έστειλε στη μητέρα της, γράφοντας πίσω “έτσι παντρεύονται οι άνθρωποι, μάνα”, και μετά αυτοκτόνησε»… Τόσο επιστημονικές οι διαλέξεις στο στράτευμα. Ανάλογη όμως ήταν και η υποδοχή που έλαβε από τους φαντάρους…
Τυχαίνει να διαβάζω στο στρατόπεδο ένα βιβλίο του Cyril Mango (μακεδόνα ιστορικού) για το Βυζάντιο. Το ερώτημα που με απασχολεί και που τόσο ωραία πραγματεύεται ο Mango είναι: μπορεί ένας πολιτισμός να πισωγυρίσει τόσο απελπιστικά όπως έγινε στην περίπτωση του Βυζαντίου συγκρινόμενου με την αρχαία πόλη; Ο Mango χρησιμοποιεί το παράδειγμα της κοσμολογίας και δίνει τις βασικές αρχές που υπήρχαν στο κεφάλι του μέσου Βυζαντινού για το ζήτημα, αρχές που ακολουθούσαν βασικά το πρώτο κεφάλαιο της Γένεσης. Κάθε άλλη σκέψη θεωρούταν «ειδωλολατρία». Ο «Άγιος Βασίλειος» ανέλαβε να κωδικοποιήσει τις βασικές αρχές της σταυροφορίας της Εκκλησίας απέναντι στην επιστήμη. Αντιγράφω:
«…Οι απόψεις του Αγίου Βασιλείου στο Εξαήμερον, ένα κείμενο που αποδείχτηκε εξαιρετικά δημοφιλές και με πλατιά επιρροή σε όλη την βυζαντινή περίοδο, μπορούν να συνοψιστούν στα εξής:
1. Απορρίπτει όλες τις ειδωλολατρικές θεωρίες περί του σύμπαντος με το επιχείρημα ότι αλληλοσυγκρούονται. Συνεπώς δεν συντρέχει λόγος να τις αναιρέσει κανείς. Αυτοαναιρούνται. Ποιος είναι ο σκοπός όλης αυτής της αριθμητικής και της γεωμετρίας, της μελέτης των στερεών, ακόμη και της περίφημης αστρονομίας; Όλα αυτά είναι μια επίπονη ματαιοδοξία…
2. Η βεβαιότητα που τόσο θλιβερά απουσιάζει από τους ειδωλολάτρες, παρέχεται από τον Μωυσή (ο οποίος θεωρείται συγγραφέας της Γένεσης). Οι ακαδημαϊκοί του τίτλοι ήταν εξαίρετοι, αφού είχε μαθητεύσει δίπλα στους αιγύπτιους σοφούς και είχε περάσει σαράντα χρόνια διαλογιζόμενος. Έτσι εξοπλισμένος είδε τον Θεό πρόσωπο με πρόσωπο και του ειπώθηκε η αλήθεια απευθείας. Τι χρειάζεται λοιπόν να ακούει κανείς τα ανθρώπινα επιχειρήματα;
3. Την Αγία Γραφή πρέπει να την κατανοούμε κατά λέξη και όχι αλληγορικά. Αν αποσιωπά ορισμένα θέματα, αυτό συμβαίνει γιατί τα θέματα αυτά δεν μας αφορούν.
4. Το σύμπαν έχει έναν ηθικό σκοπό. Είναι ένα σχολείο στο οποίο οι λογικές ψυχές διδάσκονται και καθοδηγούνται προς τα άνω, προς τη θεώρηση του αόρατου. Επομένως, η μελέτη του κόσμου οφείλει να καθοδηγείται από ένα πνεύμα αποκαθαρμένο από σαρκικά πάθη, ελεύθερο από τις καθημερινές φροντίδες, που πάντοτε θα αναζητεί μια επαρκή κατανόηση του Θεού….» (Cyril Mango, Βυζάντιο – Η αυτοκρατορία της Νέας Ρώμης, Μορφωτικό Ίδρυμα της Εθνικής Τραπέζης, Αθήνα 1990)
Οι εικόνες του Ιησού που κοσμούν τους θαλάμους του ελληνικού στρατού είναι η διαρκής υπενθύμιση ότι ο στρατός συνεχίζει την ένδοξη ιστορία του βυζαντινού ανορθολογισμού. Στο σκηνικό αυτό δεν μπορούν να λείπουν οι παπάδες και τα εξαπτέρυγά τους. Οι αρχές του «Αγίου Βασιλείου» ζουν και βασιλεύουν στα ελληνικά στρατόπεδα.

Ένας διαφορετικός επικήδειος

Ο Ηλίας (φίλος που είναι ήδη μέσα) λέει ότι αύριο στο στρατόπεδο έχουν αργία λόγω κηδείας του Χριστόδουλου. Από τις 11πμ, θα είναι έξω!
Είχα υπολογίσει ότι θα επωφελούμουν κι εγώ από αυτή την αναμενόμενη "αργία", αλλά έπεσα έξω τέσσερις μέρες (τη Δευτέρα μπαίνω). Αναισθησία; Δεν νομίζω.
Στην ιστορία αυτού του τετραήμερου πένθους, κανείς δεν φαίνεται να καταθέτει τα όπλα της μάχης. Η Εκκλησία προσπαθεί με νύχια και με δόντια να κερδίσει ό,τι μπορεί περισσότερο από την απώλεια του ηγέτη της. Τα ΜΜΕ επαναλαμβάνουν μονότονα την "κοσμοσυρροή" στη Μητρόπολη και τις αγιογραφίες του μακαρίτη. Είναι όμως όλα τόσο μονόπλευρα...
Ο Χρ. Παρασκευαϊδης πρωταγωνίστησε σε έναν δεκάχρονο μαραθώνιο αποτυχιών, κρινόμενο ακόμα και με τα δικά τους μέτρα. Θρησκευτικά ο Χριστόδουλος είχε τιμωρηθεί με ακοινωνησία από τον Βαρθολομαίο (σαν να λέμε για έναν μουσουλμάνο ότι αφορίστηκε από τη Μέκκα ή για έναν ηγέτη Κομμουνιστικού Κόμματος από το Κρεμλίνο). Πολιτικά, έβλαψε την Εκκλησία όσο λίγοι προκάτοχοί του: την έβαλε στην πολιτική κονίστρα τόσο έντονα, που έφτασε να αποξενώσει ένα σημαντικό κομμάτι του πληθυσμού και να χαμηλώσει το κύρος του "θεσμού" σε αυτό ενός κόμματος. Τα απανωτά φιάσκο της "κοινωνικής" του δράσης θα μπορούσαν μερικές φορές να κριθούν μόνο ως αποτέλεσμα υπονόμευσης από τα μέσα. Τα εσώρουχα σε κούτες "ανθρωπιστικής βοήθειας" στη Μέση Ανατολή ή τα σάπια κοτόπουλα της "ΜΚΟ" της Εκκλησίας "Αλληλεγγύη" που στάλθηκαν στο Ιρακ είναι από αυτά τα γεγονότα που σε κάνουν να αναρωτιέσαι: γιατί τα κάνουν αυτά; ή μάλλον γιατί δεν τα αποφεύγουν;...
Ένα όμως επιχείρημα φαίνεται ότι τα αποκαθάρει όλα: το θάρρος μπροστά στον θάνατο, η αξιοπρέπεια πριν από το τέλος.
Θα μπορούσε να μιλήσει κανείς για το θάρρος που έχει μπροστά στην αρρώστια αυτός που έχει λεφτά για το εισιτήριο και τα νοσήλεια στις κλινικές της Αμερικής και για το θάρρος αυτού που δεν τα ΄χει. Όμως, υπάρχει κάτι παραπάνω απ' αυτό.
Άκουγα σε μια ραδιοφωνική εκπομπή, σε ένα φλας-μπακ στα έργα και τις ημέρες του αποθανόντος, τη στεντόρεια φωνή του όταν μιλούσε στις "λαοσυνάξεις" και στα κηρύγματα από άμβωνος, σε σύγκριση με τη λυγισμένη φωνή του έξω από το νοσοκομείο, όταν για πρώτη φορά μαθεύτηκαν τα νέα του καρκίνου. Η διαφορά ήταν αυτή που υπάρχει ανάμεσα στην Ύβρη της παντοδυναμίας και της αθανασίας και στη Νέμεση της θνητότητας και της τιμωρίας.
Δεν είναι αλήθεια ότι δεν φοβήθηκε ο Χριστόδουλος. Δεν το λέω, γιατί είμαι εχθρός του θεσμού και του προσώπου (που είμαι). Αλλά, γιατί αυτή πιστεύω είναι η πραγματικότητα. Δεν νομίζω ότι οι λέξεις "θάρρος" και "αξιοπρέπεια" εκφράζουν τις τελευταίες του ώρες, όσο οι λέξεις "φόβος" και "πανικός".
Όποιος ψάχνει για αποδεικτικά στοιχεία, δεν έχει παρά να ξαναδιαβάσει το πρωτοχρονιάτικο διάγγελμα του αρχιεπισκόπου. Είναι ένα διάγγελμα γεμάτο εθνικές κορώνες, για τον ελληνισμό και την ορθοδοξία. Ένα πανικόβλητο μήνυμα ενός θεσμού που αρπάζεται από τη φοβία της πολιορκίας, και όχι από τη βεβαιότητα της πίστης. Ένα αγχωμένο σάλπισμα μιας ανολοκλήρωτης - και αποτυχημένης - σταυροφορίας.
Όταν άνθρωποι που δεν φοβούνται πεθαίνουν, σπάνια χρησιμοποιούν τα τελευταία τους λόγια για να κηρύξουν, ακόμα και αν υπήρξαν σ' όλη τους τη ζωή μαχητές.
Ο Χριστόδουλος επέλεξε να πεθάνει ως ιεροκήρυκας. Όχι ως απλός θνητός.
Δεν είμαστε έτσι μακριά από την τελευταία του επιθυμία, αν πούμε ότι όσοι στάθηκαμε απέναντι στο βίο και την πολιτεία του, δεν πρέπει να χύσουμε ούτε ένα δάκρυ (έστω και "ανθρώπινο") για τον θάνατό του.