Matrix

Υπάρχω σε δύο εκδοχές. Ζω σε σκηνικό Matrix. Η μια έκδοχή μου είναι μέσα σε στρατόπεδα, φυλάκια, σκοπιές, βρώμικα κοντέινερ, με χακί ρούχα, δίπλα σε βάλτους και ενοχλητικά κουνούπια. Η άλλη μου εκδοχή είναι με κανονικά ρούχα, κάπου έξω, σε μια καφετέρια ή σ' ένα εστιατόριο. Στη δεύτερη ζωή μου, η πρώτη είναι σαν να μην υπάρχει. Για να μπω από την πρώτη στη δεύτερη, χρειάζεται να κινητοποιηθεί ένας ολόκληρος μηχανισμός συνθημάτων και παρασυνθημάτων, να υπογραφούν χαρτιά, να πρωτοκολληθούν έγγραφα. Στη δεύτερη εκδοχή μου, υπάρχω δανεικός, χρεωμένος σε κάποιο γραφείο χωμένο στον λαβύρινθο της πρώτης μου ζωής.

Ποιά είναι η κανονική και ποιά η ψεύτικη; Αν ακολουθήσω την αναλογία με το Matrix, το έξω είναι το ψεύτικο. Η ελευθερία είναι μέσα. Μόνο που στην ταινία, ο πόλεμος είναι δίκαιος και η ελευθερία είναι μέσα στο σκάφος του Νίο και του Μορφέα, έστω και υπό πολιορκία. Και η ελευθερία απαιτεί θυσίες.

Στη στρατιωτική μου θητεία, η ελευθερία μου είναι υπό διωγμό, όχι όμως από κάποιου είδους αόρατο εχθρό, ενάντια στον οποίο φυλάω σκοπιά. Βρισκομαι αντιμέτωπος με μια επίθεση νεοσυντηρητικού τύπου. Αρκεί μια ματιά στα στρατιωτικά οχήματα που με μεταφέρουν από τη μια μου ζωή στην άλλη, απομεινάρια ενός αποτυχημένου πολέμου των ΗΠΑ στο Βιετνάμ και μετέπειτα αγορασμένα από τον πιστό έλληνα σύμμαχο, για να την αποδείξει.

Το τέρμα αυτής της νεοσυντηρητικής επίθεσης μπορεί να έρθει για μένα με το σβήσιμο του ονόματός μου από τα στρατιωτικά κατάστιχα, και συνολικά με το κάψιμο όλων των στρατιωτικών βιβλίων (οι φαντάροι φίλοι μου που θα διαβάσουν αυτό το ποστ θα καταλάβουν αυτόματα ότι στα στρατιωτικά βιβλία συμπεριλαμβάνω όλα τα μπλε τετράδια εφόδων σε σκοπιές και θαλάμους, τα τετράδια διακίνησης οπλισμού και σκοπών και λοιπά τερατώδη τεμάχια...).

Μέχρι τότε βιώνω την ακαταμάχητη γοητεία του νεοφιλελευθερισμού - θα τα πω και ας φωνάξει όσο θέλει ο Ηλίας: την βόλτα με το ΙΧ αυτοκίνητο, το αίσθημα "ελευθερίας" που βιώνω στο στρατιωτικό πρατήριο όταν κάνω τις αγορές μου. Το μπλε καλάθι είναι εκεί το σύμβολο της απελευθέρωσης. Η βόλτα στους διαδρόμους του πρατήριου (που υπήρχε στο κέντρο μας) ήταν ο αγαπημένος μας περίπατος, ακόμα κι αν δεν αγοράζαμε τίποτα.

Υποκατάστατα, μέχρι να αρπάξουμε την ευκαιρία για κάποιες στιγμές γνήσιας συλλογικότητας, που θα θυμίζουν πραγματική ελευθερία.

Στον στρατιωτικό μου κόσμο, η ελευθερία βρίσκεται στη συνωμοσία.

Τηλεγράφημα

Το υπηρεσιακό είναι πολύ σύντομο STOP ο εγκλεισμός μου συνεχίζεται STOP σήμερα ο Χριστός σταυρώθηκε και η ελληνική σημαία κυματίζει μεσίστια στο στρατόπεδο λόγω πένθους STOP οι κόκκινες παπαρούνες απέναντι στη σκοπιά ανθίσανε μέσα στα αγκαθωτά συρματοπλέγματα STOP ο Ηλίας διαβάζει τον Ιμπεριαλισμό του David Harvey στο στρατόπεδο και το πρωί γράφει χειρόγραφες αφιερώσεις στα βιβλία του αγιορείτη γέροντα Παϊσιου που θα μοιραστούν στους φαντάρους STOP στο στρατόπεδο αναγνώστηκε διαταγή του υπουργού Εθνικής Άμυνας κ. Μεϊμαράκη ενάντια στην δικτατορία της 21ης Απριλίου STOP το ΓΕΣ μας εύχεται καλό πάσχα και μας στέλνει ένα αρνί για 30 φαντάρους STOP υπηρετούμε την πατρίδα ως πιστοί και φιλότιμοι στρατιώτες STOP επιδόσατε... Καλός στρατιώτης Σβέικ

Καλλιτεχνικό διάλειμμα

Παραπέμπω σε μια ενδιαφέρουσα συζήτηση που έγινε στο blog της Ωχράς Σπειροχαίτης (για όσους δεν γνωρίζουν είναι μια αντιεξουσιαστική μουσική μπάντα).
Η συζήτηση υπάρχει εδώ:
http://wxra.blogspot.com/2008/02/blog-post.html.
Γίνεται ανάμεσα σε πολλούς και πολλές, αλλά επικεντρώνω στις παρεμβάσεις της Ωχράς και του Θανάση Παπακωνσταντίνου. Η συζήτηση ξεκίνησε με ένα post στο οποίο η Ωχρά καυτηρίασε την συνεργασία του Θ.Π. με τον Διονύση Σαββόπουλο. Για την Ωχρά, η ενέργεια αυτή του Θ.Π. αποτελεί το τέρμα της ελεύθερης καλλιτεχνικής του δημιουργίας – δεν προχωράω στο σκεπτικό τους, μπορεί κανείς να το βρει στο μπλογκ.
Για καλή μας τύχη, ο Θανάσης απαντάει στην κριτική (ανεξάρτητα από το αν η κριτική της Ωχράς είναι σωστή, ο Θ.Π. δεν τηλεμεταφέρθηκε ξαφνικά στον κόσμο του Νταλάρα και της Πρωτοψάλτη, αλλά εξακολουθεί να ζει ανάμεσά μας).
Πληροφορία: η τελευταία πολιτική παρέμβαση του Σαββόπουλου ήταν η συναυλία που έδωσε στην Λευκωσία σε υποστήριξη του υποψηφίου της κυπριακής Δεξιάς Γιαννάκη Κασουλίδη (στη συναυλία ακουστήκανε εθνικιστικά και φασιστικά συνθήματα). Αν σκεφτεί κανείς την τύχη της υποψηφιότητας Κασουλίδη (που καταποντίστηκε), θα πρέπει να είναι υποψιασμένος και για την επιτυχία που θα κομίσει ο Σαββόπουλος στην μουσική πορεία του Θανάση Παπακωνσταντίνου.
Τα ερωτήματα που εγείρει το γεγονός είναι προφανή – αυτονομία της τέχνης, σχέση της με την πολιτική στράτευση, εμπορευματοποίηση και ούτω καθεξής.
Ένα σύντομο σχόλιο από μένα, όχι για την καρδιά της συζήτησης.
Ο Θ.Π. μπορεί να μην επιδίωξε ποτέ την πολιτικοποίηση της τέχνης του με τον τρόπο που το έκανε ένα κομμάτι του μουσικού του κοινού. Αλλά, επειδή η καλλιτεχνική δημιουργία δεν ανήκει μόνο στον δημιουργό, αλλά και σε αυτούς που τη γεύονται, ο Παπακωνσταντίνου θα αντιμετωπίσει δίκαια την οργή του πιο πολιτικοποιημένου κομματιού του ακροατηρίου του. Αυτό το ακροατήριο είναι ζόρικο. Όποιος το προσεγγίζει και το γλυκαίνει, θα πρέπει να μάθει να υφίσταται τις συνέπειες αυτής της προσέγγισης. Αν σε κάποιους η «πολιτικοποίηση» της καλλιτεχνικής δημιουργίας θυμίζει «γεροντοκόρες», τότε καλά θα κάνει να μην ανακατεύεται με τα πίτουρα.
Έχοντας πει αυτό, εξακολουθώ να πιστεύω στις αγαθές προθέσεις του Παπακωνσταντίνου. Ο Θ.Π. ανήκει στη μεγάλη χορεία των ανθρώπων που εξασκούν τον αντικαπιταλισμό, χωρίς όμως θεωρία. Κάποιος θα αντιτάξει ότι η απουσία θεωρίας είναι και αυτή μια θεωρία (παρατήρηση με την οποία συμφωνώ), αλλά νομίζω ότι η διαφοροποίηση της Ωχράς με τον Θανάση στη συγκεκριμένη κουβέντα είναι ότι ο Θ.Π. δεν λογοδοτεί σε καρφωμένες στον τοίχο πολιτικές αρχές, όπως οι πρώτοι. Ζει και ανακαλύπτει την εναντίωσή του στο σύστημα-όπως-είναι-σήμερα (και αυτό το πιστεύω ακράδαντα) με τον τρόπο που ζει και ανακαλύπτει τη μουσική του. Αυτό κάνει τις παρατηρήσεις της Σπειροχαίτης να μοιάζουν μια έξωθεν επιβολή στον τρόπο του (εξ ου και τα σχόλια περί επιθετικότητας, κλπ). Έστω κι αν θα μπορούσε να επισημάνει κάποιος ότι η εφαρμογή αυτού του κανόνα σε πολλούς αντιεξουσιαστές που ειρωνεύονται τις πρωτοπορίες και αρέσκονται να γιορτάζουν το «αυθόρμητο», θα τους έκανε να κοκκινίζουν από ντροπή.
Το θέμα σηκώνει συζήτηση.

Περί στελεχών

Μια βδομάδα σε φυλάκιο, χωρίς ώρα έξοδο, με σκοπιά τρεις φορές το 24ωρο από δύο ώρες έκαστη και αρκετές αγγαρείες, είναι αρκετή για να κάνει μια εξάωρη έξοδο με υπηρεσιακό σημείωμα να μοιάζει παράδεισος ελευθερίας.

Ανοίγω post με αποκλειστικά ένα ερώτημα: είναι εντύπωσή μου ή το 1/2 των ανωτέρων - των "στελεχών" για να χρησιμοποιήσω την προβλεπόμενη ορολογία - έχει πρόβλημα δυσλεξίας;

Ως πρόβλημα δυσλεξίας εννοώ ο,τιδήποτε, από το να μην μπορείς να πεις το ρο, να ψευδίζεις στο σίγμα, να χάνεται το link ανάμεσα στον εγκέφαλο και την ομιλία και να κάνεις pause, να έχεις πρόβλημα άρθρωσης και ούτω καθεξής. Το 1/2 δεν είναι τυχαίο νούμερο, είναι εκτίμησή μου την οποία θέτω σε ανοιχτή συζήτηση.

Ισχύει αυτή η εκτίμηση ή είναι αποτέλεσμα λαλήματος από την πολλή σκοπιά και την υπερπροσπάθεια να προφυλάξω - άδειες - αποθήκες από τον πανταχού παρόντα "εχθρό";

Θα επανέλθω.

Υ.Γ.: Η φωτό δείχνει πινακίδα αναρτημένη έξω από τουαλέτα "στελεχών". Ένα φαντάρι την ξεσήκωσε και υπάρχει στο http://www.amarkos.gr/blog/?p=58.

Είμαι δίπλα στην Τουρκία!...

…ή αλλιώς στην άκρη του Θεού (πιο πέρα έχει μόνο Αλλάχ). Το στρατόπεδο είναι περικυκλωμένο από βουνά και στο βάθος έχει θάλασσα. Φτάσαμε χτες και σήμερα μας δώσανε έξοδο, όπως και την υπόλοιπη βδομάδα (τη λένε βδομάδα προσαρμογής). Το νησί είναι όμορφο και, με τον καιρό να ξανοίγει, το πράγμα θα έχει και τα καλά του.

Ο εγκλεισμός είναι μόνο που θα είναι πιο δύσκολος. Το Κέντρο ήταν μέσα στην πόλη, ένιωθες την πραγματική ζωή στα πόδια σου. Η Μονάδα είναι απομονωμένη. Θα χρειαστεί υπομονή, πολλή προσπάθεια με τα υπόλοιπα παιδιά, και πράματα να ασχοληθείς. Άδειασα το MP3 από τα παλιά τραγούδια και το γέμισα με νέα (μπήκα με 400 λεπτά Pink Floyd στο Κέντρο και είχα την αυταπάτη ότι θα ακούσω τα δύο, άντε τα τρία κομμάτια που μου αρέσανε, αλλά τα χτύπησα όλα από πόσες φορές!).

Από βιβλία συνεχίζω την προσπάθεια να διαβάσω (και να τελειώσω) το 900 σελίδων πόνημα του Thompson με τίτλο The making of the english working class. Έχω την εντύπωση πως κάποια βιβλία δεν θα είχα ποτέ τον χρόνο και την αυτοπειθαρχία να τα διαβάσω, οπότε ο στρατός είναι μια καλή ευκαιρία (ξέρω βέβαια ότι η εντύπωση αυτή είναι ψεύτική και ότι απλά με βοηθάει να εξωραΐζω τα πράγματα, αλλά τέλος πάντων).

Οι «παλιοί» στο στρατόπεδο είναι μια χαρά παιδιά. Ο κόσμος είναι γενικά πολύ πιο μπροστά από όσο πιστεύεται. Είμαστε όλοι κομμάτι μιας μεγάλης συνωμοσίας με σκοπό να περάσει όσο πιο γρήγορα και άνετα το 12μηνο της θητείας. Όλα τα άλλα (το χακί, οι σκοπιές, οι ανώτεροι, οι υπουργοί, οι «εθνικές επέτειοι») είναι ένα θέατρο. Το ενδεχόμενο του πολέμου είναι για τους καραβανάδες ό,τι είναι και για τους παπάδες το ενδεχόμενο της Δευτέρας Παρουσίας. Είναι τόσο παρόν στη ρητορική και των δύο. Όμως αν συμβεί, δεν θα ξέρουν από πού να φύγουνε και που να κρυφτούνε.

Προς το παρόν, πρέπει να χαμηλώσω ταχύτητες και να πιάσω ρελαντί για το επόμενο πεντάμηνο. Θα περάσει κομμάτι κομμάτι.

Σε καιρό "ειρήνης"

Stop press... αντιγράφω από ειδήσεις πρακτορείου:

"Ένα ελικόπτερο των Ενόπλων Δυνάμεων συνετρίβη μεταξύ των χωριών Βασιλούδι και Αγ.Βασίλειος, ΒΑ της Θεσσαλονίκης και στην ευρύτερη περιοχή του Λαγκαδά, πολύ κοντά στην Ε.Ο.Θεσσαλονίκης - Ρεντίνας. ΕΚΑΒ και Πυροσβεστική έχουν σπεύσει στο σημείο, όπως και οι δυνάμεις έρευνας και διάσωσης των ενόπλων δυνάμεων.
Δυστυχώς, εντοπίστηκαν τα πτώματα των τριών επιβαινόντων απανθρακωμένα εντός των συντριμιών και θα μεταφερθούν στο 424 Στρατιωτικό Νοσοκομείο της Θεσσαλονίκης για τα περαιτέρω.
Το Κέντρο Επιχειρήσεων επιβεβαίωσε, περίπου μία ώρα μετά το συμβάν, ότι επρόκειτο για ελικόπτερο τύπου UH-1H / Huey που εκτελούσε τακτικό δρομολόγιο από την Αλεξάνδρεια Ημαθίας προς τη Ρεντίνα, με επιβαίνοντες τρεις αξιωματικούς και υπαξιωματικούς, όλοι τους νεαρής ηλικίας, προκειμένου να συμμετάσχουν σε άσκηση των ειδικών δυνάμεων.
Η απογείωση έγινε στις 10.10 ενώ η επαφή με τα ραντάρ χάθηκε στις 10.38. Σύμφωνα με τους αρμόδιους, ως τη στιγμή της συντριβής οι πιλότοι δεν ανέφεραν κανένα πρόβλημα.
Ο διοικητής της Πυροσβεστικής Κεντρικής Μακεδονίας, υποστράτηγος Δημ.Φαφούτης, ανέφερε ότι η επέμβαση των πυροσβεστών ήταν άμεση και κατάφεραν μέσα σε λίγη ώρα να σβήσουν τη φωτιά.
Εκρήξεις εν πτήσει;
Ο Παύλ.Παπαγερίδης, αντιδήμαρχος της Κορώνειας, μιλώντας στην κρατική τηλεόραση από το σημείο της συντριβής, ανέφερε ότι το ελικόπτερο συνετρίβη και στη συνέχεια πήρε αμέσως φωτιά, με αποτέλεσμα να αποτεφρωθεί άμεσα.
Όπως περιέγραψε, «βρισκόμουν καθ’ οδόν στον Λαγκαδά, όταν είδα στην άσφαλτο κτηνοτρόφους να τραβάνε τα μαλλιά τους, φωνάζοντας πως έπεσε ένα ελικόπτερο. Πυκνός καπνός είχε καλύψει την περιοχή. Η λίμνη του Αγίου Βασιλείου είχε μαυρίσει και βλέπαμε μόνο το φτερό του ελικοπτέρου».
Άλλοι αυτόπτες ανέφεραν ότι στις 10.15 περίπου το ελικόπτερο έπεσε σε χωράφι και υπήρξε έκρηξη, ενώ σημείωσε ότι στην περιοχή υπήρχε ομίχλη. Μάλιστα, σύμφωνα με έναν εξ αυτών, οι εκρήξεις προηγήθηκαν της συντριβής. Ο πιλότος φέρεται να προσπάθησε ανεπιτυχώς να προσγειώσει το ελικόπτερο, μετά τις εκρήξεις, αλλά έχασε τον έλεγχο, με αποτέλεσμα αυτό να γυρίσει με το ρύγχος προς το έδαφος και να συντριβεί."

Τα συγκεκριμένα ελικόπτερα είναι 40 χρόνων και έχουν γίνει άφθονες καταγγελίες για την κατάστασή τους τα τελευταία χρόνια. Τα ειδησεογραφικά πρακτορεία ενημερώνουν ότι : "Οι σοροί των τριών στρατιωτικών μεταφέρθηκαν στο 424 Στρατιωτικό Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης. Πρόκειται για τον 33χρονο χειριστή Κ.Ε. του Σάββα, τον 24χρονο συγκυβερνήτη Κ.Α. του Μάρκου και τον 28χρονο ιπτάμενος μηχανικός Κ.Ε. του Σωτηρίου.".

Και να σκεφτείς ότι υπάρχουν καραβανάδες που ονειρεύονται και πόλεμο...

Γυναίκες

Οι γυναίκες είναι μια διαρκης πίκρα για τους παροικούντες στο στρατόπεδο.
Είναι τόσο απούσες και τόσο παρούσες ταυτόχρονα, ως αντικείμενο πόθου, συζήτησης, τσατίλας, αγάπης, βρισιδιού, και ο κατάλογος δεν έχει τέλος.
Οι κουβέντες που κάνουν οι άντρες μεταξύ τους για τις γυναίκες είναι τραγωδία. Και μόνο το γεγονός ότι η κατάσταση ορίζεται ως «άντρες» και «γυναίκες» είναι αρκετό για να τις προκαταβάλλει. Το χειρότερο είναι ότι μέσα στο στρατόπεδο, αυτές οι ορίζουσες τη συζήτηση θεωρούνται αυτονόητες. Στην πραγματική ζωή, η παρουσία των γυναικών στον έξω κόσμο τιθασεύει τις μαλακίες που μπορούν να ακουστούν σε μια αντροπαρέα. Είναι κλασικό, όταν μπαίνεις σε ένα ταξί με μια γυναίκα που δεν γνωρίζεις και αυτή η γυναίκα φεύγει, να παίξει σχόλιο από τον ταξιτζή – συνήθως κάτι για την εμφάνιση της, για την ώρα που ήταν έξω ή κάποια αμπελοφιλοσοφία για τις γυναίκες γενικότερα (νομίζω ότι οι άντρες που θα το ακούσουν αυτό το έχουν σίγουρα ζήσει). Το στρατόπεδο είναι σαν ένα πελώριο ταξί αυτού του τύπου. Η αντρική «ενδοεπικοινωνία» θεωρείται δεδομένη. Γι’ αυτό και η μαλακία είναι απεριόριστη.
Αυτό δεν σημαίνει ότι όλοι οι φαντάροι εξασκούνται στο σπορ. Είναι εντυπωσιακό πόσοι πολλοί είναι αυτοί που ξεφεύγουν από – τουλάχιστον κάποιες σκοπιές – του κατεστημένου «ανδρισμού». Έτσι, βλέπεις εντυπωσιακά πολύ κόσμο να σπάζεται με τις ατελείωτες συζητήσεις για το ποδόσφαιρο (λες και αυτές αυτονόητα θα έπρεπε να αφορούν όλους και δικαιωματικά πρέπει να επικαλύπτουν τα πάντα) ή σε ηλίθιες συζητήσεις για «γκόμενες», πολύ δε περισσότερο σε εθνομαλακίες (που είναι ομολογουμένως ανύπαρκτες, τουλάχιστον στους φαντάρους). Απλώς, οι αντιλήψεις αυτές (όλες μαζί) δεν είναι ενιαίες και συνήθως χάνονται μέσα σε μια ατμόσφαιρα που ευνοεί την κυρίαρχη άποψη.
Συμπερασμα; Τίποτα καλό δεν μπορεί να προέλθει από μια (μικρό)κοινωνία που τόσο βάναυσα αποκλείει το μισό και πλέον κομμάτι της. Είναι άλλη μια απόδειξη γιατί το συλλογικό υποκείμενο για το οποίο είχα γράψει στο post για την λούφα, δεν μπορεί παρά να οικοδομηθεί έξω από τους στρατώνες.
Το οποίον και με φέρνει σε μια άλλη σκέψη μου, με πρωταγωνιστή πάλι τις γυναίκες, αυτή τη φορά όμως όχι ως «γκόμενες», αλλά ως μανάδες.
Καταλαβαίνω πλέον πολύ καλά γιατί οι μανάδες (γυναίκες δηλαδή που δεν στρατεύονται σε καμιά πολεμική προσπάθεια, αλλά συμμετέχουν μέσω των παιδιών τους) είναι αυτές που καθορίζουν την νίκη ή την ήττα σε έναν πόλεμο.
Οι μανάδες είναι «ρυθμισμένες» με έναν αστείρευτο συναισθηματισμό σε σχέση με τα παιδιά τους, ειδικά δε με τα αγόρια τους. Ένα τάγμα νεοσύλλεκτων στρατιωτών που ορκίζεται είναι για τις μανάδες ένα γεγονός ικανό να προκαλέσει τα ισχυρότερα συναισθήματα. Ο πατριωτισμός - με τον οποίο τρέφουν οι κυρίαρχες τάξεις τις κυριαρχούμενες - χρησιμοποιεί πάντοτε αυτού του είδους τα συναισθήματα. Οι φαντάροι είναι «τα αγόρια μας», "our boys", για την ελληνική εθνική μυθολογία «της Ελλάδος τα παιδιά». Κάθε αντιμιλιταριστική προσπάθεια έχει να αντιμετωπίσει αυτό το δεσμό των μανάδων με τα στρατευμένα τέκνα τους, που διαμεσολαβείται από τον θεσμό που τα «φροντίζει» (τον στρατό) και την κυρίαρχη τάξη που τον λειτουργεί. Οι μανάδες είναι πολύ προσεκτικές στην κατάλυση αυτού του δεσμού, μιας και έχουν υπερβολικά πολλά να χάσουν.
Όταν όμως ο δεσμός αυτός σπάσει, τότε ο πόλεμος έχει αμετάκλητα χαθεί. Γιατί η τελευταία πίεση που δέχεται ο φαντάρος για να είναι στο στρατό, η πιο καθοριστική (περισσότερο από την οποιαδήποτε ιδεολογία ή ιδιοτελές συμφέρον), είναι η οικογενειακή, και σ’ αυτήν η μάνα παίζει τον κυρίαρχο ρόλο. Όταν οι μανάδες φτάσουν στο σημείο να αμφιβάλλουν για τον λόγο που τα παιδιά τους είναι σ’ έναν στρατώνα ή σ’ ένα χαράκωμα, το μισό της αντιμιλιταριστικής υπόθεσης έχει κερδηθεί. Τότε το βούρκωμα μπροστά στο θέαμα των νεοσύλλεκτων που ορκίζονται γίνεται οργή (και μάλιστα οργή με ένα πρωτοφανές βάθος, ανάλογο με αυτό που γεννά το γεγονός της εθνικής προδοσίας), κάτι που κανένα σύστημα δεν μπορεί να αντέξει.
Οι ταξικές διαφοροποιήσεις μέσα στον στρατό, οι κακουχίες, η κάθετη πειθαρχία, τα σώματα στρατιωτών έξω από τα σύνορα, όλα αυτά είναι απαραίτητα σε οποιοδήποτε εγχείρημα απονομιμοποίησης του στρατιωτικού θεσμού. Όμως, το βαθιά ανθρώπινο, μητρικό ενδιαφέρον της γυναίκας που στέλνει το παιδί της στο στρατό, είναι εκεί που εγώ θα έπαιζα τα λεφτά μου ως το πλέον πετυχημένο πεδίο των θιασωτών του αντι-πολέμου.