Κρίση

Ένα από τα πιο απίθανα πόστα μου στον Ελληνικό Στρατό ήταν όταν μου είχε ανατεθεί στο νησί να κάνω αποδελτίωση και επισκόπηση του τουρκικού τύπου λόγω τουρκομάθειας. Χωρίς να πω περισσότερα για το συγκεκριμένο πόστο που έδωσε αφορμή για σπαρταριστά επεισόδια, θυμάμαι πάντα την αντίδραση των στελεχών που διάβαζαν κάποια είδηση για «σύλληψη λαθρομεταναστών» από την τουρκική συνοριοφυλακή: απλώς δεν το πίστευαν.

Ο λόγος γι’ αυτό ήταν πως η επίσημη γραμμή της Ελλάδας για το κύμα των μεταναστών που περνάει τα σύνορα είναι ότι υπεύθυνη είναι η Τουρκία. Οι τουρκικές κρατικές αρχές, λέει το story, βρίσκουν τους πρόσφυγες και τους στέλνουν με το έτσι θέλω στις ελληνικές ακτές. Ούτε φτώχεια, ούτε πόλεμοι, ούτε η επιθυμία για μια καλύτερη ζωή. Υπεύθυνοι είναι οι Τούρκοι.

Το πρόβλημα βέβαια δεν είναι η ανάλυση καθεαυτή. Για να συντηρήσεις την ύπαρξη ενός παρανοϊκού θεσμού όπως είναι ο στρατός, χρειάζεσαι παρανοϊκά ιδεολογήματα, και το συγκεκριμένο δεν είναι και το πιο ακραίο. Το πρόβλημα είναι πως οι φορείς του συγκεκριμένου θεσμού έφταναν να πιστεύουν οι ίδιοι το ψέμα που ο θεσμός τους είχε εκτοξεύσει για να επικρατήσει στο ιδεολογικό πεδίο, χωρίς βέβαια ποτέ να πιστεύει πως οι υπάλληλοι του θα ήταν τόσο ανόητοι ώστε να χάψουν το παραμύθι και να εμποδιστούν από το να κάνουν τη δουλειά τους.

Το παραπάνω περιστατικό μου ήρθε στο νου διαβάζοντας στις εφημερίδες τις διάφορες απόψεις που παίζουν για τη διεθνή οικονομική κρίση. Και δεν μιλάω μόνο για τους διάφορους Ρεπουμπλικάνους στην Αμερική που θεωρούν πως αυτή τη στιγμή εγκαθιδρύεται στις ΗΠΑ «κομμουνιστική δικτατορία» λόγω της παρέμβασης του κράτους στο χρηματοπιστωτικό σύστημα. Μιλάω και για πιο σοβαρές γραφίδες, που ανακαλύπτουν ξαφνικά ότι ο καπιταλισμός αυτοκαταργείται ή ότι ζούμε τις τελευταίες μέρες του νεοφιλελευθερισμού και της ελεύθερης αγοράς κλπ κλπ. Υπάρχει μια σοβαρή παρανόηση εδώ, που αν δεν ξεκαθαριστεί, κινδυνεύουμε να μοιάσουμε στους αφελείς καραβανάδες του 2ου Γραφείου κάποιου ελληνικού στρατοπέδου…

Ο νεοφιλελευθερισμός πριν και πάνω από όλα ήταν μια τριακονταετής επιδρομή στους από κάτω αυτού του κόσμου, μια αναδιανομή του παγκόσμιου πλούτου από κάτω προς τα πάνω. Για να αυξηθεί ο πλούτος των από πάνω, χρειάστηκε αφενός να «απελευθερωθούν» οι από κάτω από όλα τα εμπόδια που δυσχέραιναν την πληρέστερη ένταξή τους στο σύστημα απόσπασης κέρδους (όπου «εμπόδια» ονομάστηκαν όλες οι εργατικές κατακτήσεις, οι περιορισμοί των απολύσεων και του διευθυντικού δικαιώματος, τα σωματεία και οι συλλογικές ταυτίσεις, κλπ κλπ). Αφετέρου, χρειάστηκε σφαίρες του πραγματικού που δεν προσφέρονταν για εκμετάλλευση το προηγούμενο διάστημα να «ανοίξουν» και να διατεθούν στην αγορά (από τις δημόσιες υπηρεσίες, τα δάση, το νερό, το περιβάλλον μέχρι την ανδρική ταυτότητα που «άνοιξε» για να σηκώνει καλλυντικά και κρέμες νυκτός ή το πολεμικό κλέος που ιδιωτικοποιήθηκε ένδοξα στο Ιράκ και το Αφγανιστάν).

Σε όλη αυτή την πορεία των 30 χρόνων, χύθηκαν τόνοι μελάνι και στέγνωσαν χιλιάδες στόματα για να εμπεδώσουμε πως αυτή είναι η φυσιολογική πορεία μιας κοινωνίας που επιλέγει την ελευθερία και την αυτοπραγμάτωση των ανθρώπων που την απαρτίζουν, αντίθετα με το αποστεωμένο κρατικίστικο πρότυπο των σταλινικών καθεστώτων που υπόσχεται σοσιαλισμό, αλλά τελικά αποδίδει μονάχα αδειανά, μονότονα ράφια.

Ήταν τόσο καταιγιστική αυτή η προπαγάνδα που ακόμα και οι κριτικοί της έπρεπε να υποταχτούν στους όρους που αυτή έθετε. Βοηθούσε σ’ αυτό βέβαια πως και οι δύο ορθόδοξες εκδοχές Αριστεράς που γνωρίσαμε στον 20ό αιώνα, ο σταλινισμός και η σοσιαλδημοκρατία, μοιραζόντουσαν την αντίληψη πως ο σοσιαλισμός λίγο πολύ ισούται με την κρατική ιδιοκτησία στα μέσα παραγωγής. Κι επειδή στην εποχή του νεοφιλελευθερισμού αναπτύχθηκε η λατρεία του ιδιωτικού και δαιμονοποιήθηκε ο,τιδήποτε κρατικό, η αντινεοφιλελεύθερη κριτική έδινε πολύ χώρο για να αποκαταστήσει του λόγου το αληθές. Το «ενάντια στις ιδιωτικοποιήσεις», το «ενάντια στις περικοπές στον προϋπολογισμό» ήταν η συνθηματολογική απάντηση στην ένταση της εκμετάλλευσης και την είσοδό της στην – πρότινος – δημόσια σφαίρα ή στις περικοπές των κοινωνικών δαπανών για υγεία, παιδεία κλπ κλπ.

Όμως, μια προσεκτικότερη ματιά ήταν αρκετή, για να διακρίνει κανείς την αλήθεια πίσω από το νεοφιλελεύθερο ιδεολόγημα. Στην πραγματικότητα, το κράτος δεν είχε πάψει ποτέ να παίζει τον πρωτεύοντα ρόλο στην οργάνωση της καπιταλιστικής οικονομίας. Όχι μόνο στο επίπεδο της αστυνόμευσης και των κατασταλτικών μηχανισμών, ως «σώματα ενόπλων ανδρών» που εξασφαλίζουν την συνεχιζόμενη κυριαρχία της άρχουσας τάξης (ένα επίπεδο που και η ίδια η νεοφιλελεύθερη θεωρία φτάνει να αποδέχεται, εκτός γελοίων περιπτώσεων). Αλλά και στη σφαίρα της οικονομίας την ίδια. Το πετρέλαιο ήταν σίγουρα κεντρικό στους πρόσφατους πολέμους στο Ιράκ και το Αφγανιστάν. Αλλά ήταν η αδυναμία της αμερικάνικης οικονομίας απέναντι στους ανταγωνιστές της και η αποκατάσταση της αμερικάνικης ηγεμονίας που ήταν η πραγματική αιτία των στρατιωτικών επεμβάσεων.

Όταν η ηγέτιδα των ιδιοκτητριών τάξεων ολόκληρου του κόσμου βάζει μπροστά το κράτος της για να ξεκαθαρίσει τους όρους του οικονομικού ανταγωνισμού, καταλαβαίνει κανείς τα όρια της νεοφιλελεύθερης ιδεολογίας. Η αλήθεια είναι πως μόνο με τέτοιου μεγέθους κρατικές παρεμβάσεις, μπορούσαν τα παπαγαλάκια να συνεχίσουν να μιλάνε για «λιγότερο κράτος» και «ιδιωτική πρωτοβουλία». Οι Ανδριανόπουλοι αυτού του κόσμου χρειάζονταν τις φτερούγες του Μπους και της αμερικάνικης πολεμικής μηχανής για να συνεχίζουν ανενόχλητοι το κήρυγμά τους…

Έτσι, στην εποχή του νεοφιλελευθερισμού, διάφορα «μικρά», ενοχλητικά γεγονότα δεν μπορούσαν να ερμηνευτούν. Γι’ αυτό και ήταν πάντοτε ανοιχτό το ερώτημα αν αυτά ήταν συνέπεια του συστήματος ή κάποιας «καθυστέρησης», κάποιου ιστορικού ατυχήματος που η φυσιολογική πορεία των πραγμάτων αναμφίβολα θα τα έλυνε. Ο πόλεμος στο Ιράκ οφειλόταν στην παρανοϊκή συμμορία των νεοσυντηρητικών που κατέλαβαν τον Λευκό Οίκο. Η απαγόρευση εισόδου των διαδηλωτών της Γένοβας στα ιταλικά σύνορα ήταν μια «υπερβολή» της ακροδεξιάς κυβέρνησης Μπερλουσκόνι. Η διάλυση του ταμείου των τραπεζοϋπαλλήλων από την κυβέρνηση Αλογοσκούφη το 2005 (δηλαδή η κρατικοποίηση ενός ιδιωτικού ταμείου συμφωνημένου από δύο συμβαλλόμενα μέρη – εργοδότες και εργαζόμενους – και η δήμευση του περιεχομένου του!) ήταν ένδειξη της ανικανότητας της κυβέρνησης της «Δεξ(ι)άς».

Και τότε ήρθε η κρίση.

Και η πρόσφατη οικονομική κρίση ήταν μια αστραπή που μας βοήθησε να δούμε καθαρά μέσα στη νεοφιλελεύθερη νύχτα, μέσα στο μεθοδευμένο σκοτάδι που τόσα χρόνια έχτιζαν οι ιδεολόγοι του συστήματος.

Και αυτό που είδαμε ήταν πως όταν οι καπιταλιστές και οι τραπεζίτες τα χρειαστούν, γιατί η απληστία και η αναρχία του συστήματός τους το έχει φέρει στο χείλος του γκρεμού, το μόνο που έχουν να κάνουν είναι να σφυρίξουν και οι κυβερνήσεις (πως τις έλεγε εκείνη η παλιομοδίτισσα η Ρόζα; «πολιτικές επιτροπές για την διαχείριση του συστήματος» ή κάπως έτσι;) θα τρέξουν να προσφέρουν τρισεκατομμύρια δολάρια για να τους διασώσουν.

Δεν είναι ανάγκη να θριαμβολογήσουμε όσοι λέγαμε πως π.χ. νεοσυντηρητισμός και νεοφιλελευθερισμός δεν ήταν η νέα διαχωριστική γραμμή των πολιτικών πραγμάτων στην οποία ντε και καλά θα έπρεπε να στοιχηθούμε, πως οι πολεμικές επεμβάσεις δεν ήταν συνέπεια κάποιου είδους νεοαποικιοκρατίας αλλά του ιμπεριαλισμού, πως οι χυδαιότερες συντηρητικές επιθέσεις στις ελευθερίες και τα δικαιώματα δεν έρχονταν από κάποιο καθυστερημένο (κρατικό ή θρησκευτικό) παρελθόν, αλλά από την τελευταία λέξη του μέλλοντος.

Αυτό που πρέπει να κάνουμε τώρα είναι να αξιοποιήσουμε την ευκαιρία που μας δίνει το ξεγύμνωμα της κυρίαρχης νεοφιλελεύθερης ιδεολογίας στα μάτια εκατομμυρίων ανθρώπων για να κερδίσουμε πολιτικά, ιδεολογικά, στρατηγικά. Και για να το κάνουμε αυτό, θα πρέπει να αλλάξουμε τους άξονες της συζήτησης των τελευταίων τριάντα χρόνων. Άραγε, τι σημαίνει πια το κάλεσμα για «περισσότερο κράτος», για «πολιτική διαχείριση της παγκοσμιοποίησης», για «άλλη σχέση του δημόσιου με το ιδιωτικό», όταν την πολιτική διαχείριση της παγκοσμιοποίησης έχει ήδη αναλάβει η Μέρκελ και ο Σαρκοζύ;

Το ζήτημα δεν είναι (δεν ήταν ποτέ) κράτος ή όχι, δημόσιο ή ιδιωτικό, κλπ κλπ. Είμαστε με το ιδιωτικό ταμείο των τραπεζοϋπαλλήλων ενάντια στην κρατικοποίησή του από την κυβέρνηση, όπως είμαστε με την κρατική Ολυμπιακή γιατί έτσι μπορούν να προστατευτούν καλύτερα τα εργασιακά δικαιώματα των εργαζομένων της και η ασφάλεια στις αερομεταφορές.

Γι’ αυτό είναι ώρα για ένα πρόγραμμα που δεν θα γυρεύει να είναι «ρεαλιστικό» τώρα που στρίβει το εκκρεμές της οικονομίας προς το κράτος. Αλλά για ένα πρόγραμμα «ανεφάρμοστο»: κρατικοποίηση εργοστασίων χωρίς καμία αποζημίωση, απαγόρευση των απολύσεων για όσο κρατάει η κρίση, διατίμηση στα τρόφιμα και το πετρέλαιο, χάρισμα των χρεών από δάνεια και κάρτες, μετατροπή των κρατικοποιημένων τραπεζών σε μηχανισμούς ελέγχου ενός πλάνου μαζικών, δημόσιων επενδύσεων. Γιατί άραγε δεν είναι «ρεαλιστικά» όλα αυτά;

Οι μόνοι που απομείνανε να γκρινιάζουν για την κρατική παρέμβαση στην κρίση είναι κάποια πιστά σκυλάκια του νεοφιλελευθερισμού που φάγανε το παραμύθι τόσο βαθιά, ώστε να υπερασπίζονται ακόμα την ορθοδοξία του «μικρότερου κράτους» και της «μη παρέμβασης». Ας αφήσουμε μόνους τους αυτούς τους θλιβερούς καραβανάδες του νεοφιλελευθερισμού.

Της πατρίδος μου η σημαία

Η πατρίδα μου είναι καλή και αγαθή. Είναι πάντοτε αμυνόμενη, γι' αυτό και χρειάζεται να έχει χιλιάδες στρατιώτες στα σύνορα για να την φυλάνε. Είναι πάντοτε ριγμένη στα μεγάλα παζάρια, γι' αυτό και ένα αίσθημα περηφάνειας με διακατέχει όταν, κατ' εξαίρεση, τυχαίνει να βρίσκεται αυτή από πάνω. Είναι πάντοτε περικυκλωμένη από εχθρούς. Κι αν έχει "προαιώνιους φίλους", είναι απλά γιατί δεν συνορεύει με κανέναν τους.

Η πατρίδα μου γράφει ιστορία.

Απλώς, κάποιες φορές η ιστορία πρέπει να αλλάξει λόγω αλλαγής των συσχετισμών. Οι πολυσέλιδες εγκυκλοπαίδειες της Διεύθυνσης Ιστορίας Στρατού για τον Εμφύλιο Πόλεμο έπρεπε να πολτοποιηθούν μετά την αλλαγή φρουράς του 1981. Όμως, οι εκδόσεις Ελεύθερη Σκέψις προνόησαν να σώσουν τα ιστορικά πορίσματα της - τότε - πατρίδας μου, ανατυπώνοντας το σχετικό υλικό και κοτσάροντας τον τίτλο "Γενικό Επιτελείο Στρατού" στη θέση του συγγραφέα. Και αν η Διεύθυνση Ιστορίας Στρατού θελήσει να διεκδικήσει τα διαφυγόντα κέρδη από τα πνευματικά δικαιώματα των έργων της; Δεν υπάρχει πρόβλημα. Η πατρίδα μου, παρά τις κατά καιρούς οβιδιακές μεταλλάξεις της, ξέρει να φυλάει τον βαθύ πυρήνα της, τον απαράλλακτο εαυτό της.

Η πατρίδα μου παρελαύνει.

Όμως, οι νομαρχίες οργανώνουν τις παρελάσεις σύμφωνα με τα Βασιλικά Διατάγματα του 1969 και του 1970. Δεν πρέπει άραγε να οργανώσουν και τις υπόλοιπες εθνικές γιορτές που ορίζουν τα Βασιλικά Διατάγματα; Την γιορτή της 21ης Απριλίου; Την γιορτή της 21ης Μαϊου επί της ονομασίας του Βασιλιά Κωνσταντίνου; Την γιορτή για τη νίκη του Εθνικού Στρατού επί των "κομμουνιστοσυμμοριτών"; Αλλά, η πατρίδα μου ξέρει να φυλάγεται. Ξέρει να μετράει αντιδράσεις, ξέρει να φυλάει το νομικό της οπλοστάσιο για όταν η μνήμη κοπάσει, για όταν οι καιροί αλλάξουν.

Η πατρίδα μου περισυλλέγει πτώματα.

Σύμφωνα με δελτίο τύπου του ΓΕΣ (http://www.army.gr/dimosieuseis/deltiatypou/displaypress.php?id=109) ανακοινώνεται ότι: "κατά τις πρωινές ώρες της 26ης Σεπτεμβρίου 2008, 4 λαθρομετανάστες (άνδρες, πιθανόν Γεωργιανής καταγωγής, αγνώστων στοιχείων) εισήλθαν σε ναρκοπέδιο στην περιοχή Καστανέων του νομού Έβρου, με αποτέλεσμα το θανάσιμο τραυματισμό τους. Επενέβησαν η τοπική Στρατιωτική Διοίκηση καθώς και εξειδικευμένο προσωπικό του Τάγματος Εκκαθαρίσεως Ναρκοπεδίων Ξηράς (ΤΕΝΞ), για την περισυλλογή των νεκρών. Στη συνέχεια οι σοροί μεταφέρθηκαν στο νοσοκομείο Διδυμοτείχου. Το ναρκοπέδιο διέθετε την απαραίτητη σήμανση με φωσφορούχες πινακίδες τόσο στα ελληνικά όσο και στα αγγλικά και ήταν διπλής περιφράξεως". Τι κρίμα που στη Γεωργία η αγγλομάθεια περιορίζεται μονάχα στον Σαακασβίλι... Αν ξέρατε αγγλικά, θα σωζόσασταν. Η πατρίδα μου πάντως σας προειδοποίησε.

Μια από τις αθέατες ακόμα συνέπειες του τωρινού οικονομικού κραχ και της κρατικής παρέμβασης για να σωθεί η ελεύθερη αγορά, θα είναι η επιστροφή του έθνους-κράτους, που τόσο το νεκρολόγησαν οι ιδεολόγοι της παγκοσμιοποίησης. Μαζί με το έθνος κράτος, θα θριαμβεύσουνε ξανά "οι υπηρεσίες των αλλοδαπών και διαβατηρίων, οι φοβερές σημαίες των κρατών και η διπλωματία, τα εργοστάσια πολεμικών υλών".

Η πατρίδα μου - δόξα τω Θεώ - έχει γεμάτες τις αποθήκες της.

Βία

Οι μέρες περνάνε αργά και όλο και περισσότερο (κακή συνήθεια) κοιτάζω το στρατιωτικό ημερολόγιο που επιμελήθηκε το 7ο Επιτελικό Γραφείο και χαζεύω το ιστορικό επετειολόγιο. Σαν χτες, 22/09/1827, "μετά από άρνηση των Μανιατών και Μεσσηνίων να υποταχθούν στον Ιμπραήμ, οι Αιγύπτιοι ερημώνουν τη Μεσσηνία και αρχίζουν συστηματική γενοκτονία του πληθυσμού της Πελοποννήσου". Σαν σήμερα, 23/09/1821, "ελληνικές δυνάμεις, υπό την Αρχηγία του Θ. Κολοκοτρώνη, ύστερα από τρίμηνη πολιορκία, καταλαμβάνουν την Τρίπολη, όπου είχαν συγκεντρωθεί 40.000 Τούρκοι. Η άλωση της Τριπόλεως αποτέλεσε βαρύ πλήγμα για τους Τούρκους και την πρώτη νίκη της Επανάστασης".

Ο όρος "γενοκτονία" (το συστηματική είναι πλεονασμός, μιας και στην έννοια της γενοκτονίας περικλείεται η συστηματικότητα) είναι γέννημα του 20ού αιώνα. Αν χρησιμοποιηθεί για να χαρακτηρίσει την καταστολή της ελληνικής Επανάστασης από τους Οθωμανούς, δεν υπάρχει κανένας λόγος γιατί να μην χρησιμοποιηθεί και για το τι ακολούθησε την κατάληψη της Τριπολιτσάς (μία περιγραφή της σφαγής των Τούρκων και των Εβραίων της πόλης από πηγές της εποχής μπορεί να βρεθεί στην ηλεκτρονική εγκυκλοπαίδεια http://el.wikipedia.org). Ο Κολοκοτρώνης περιέγραφε στα απομνημονεύματά του πως: «Το ασκέρι όπου ήτον μέσα, το ελληνικό, έκοβε και εσκότωνε, από Παρασκευή έως Κυριακή, γυναίκες, παιδιά και άντρες, τριάνταδύο χιλιάδες. Το άλογό μου από τα τείχη έως τα σαράγια δεν επάτησε γη. Ελληνες εσκοτώθηκαν εκατό.»

Ο William St. Clair, αυτόπτης μάρτυρας, γράφει: «Πολύ πάνω από δέκα χιλιάδες Τούρκοι πέθαναν. Αιχμάλωτοι τους οποίους υποπτευόταν οι Έλληνες ότι έκρυβαν τα χρήματά τους βασανίστηκαν βίαια. Τους ξερίζωσαν χέρια και πόδια και τους σούβλισαν αργά πάνω σε φωτιές. Άνοιγαν τις κοιλιές των εγκύων γυναικών, τους έκοβαν τα κεφάλια και έβαζαν κεφάλια σκυλιών ανάμεσα στα πόδια τους. Από την Παρασκευή ως την Κυριακή ο αέρας ήταν γεμάτος από κραυγές. Ένας Έλληνας καυχάτο ότι έσφαξε ενενήντα αμάχους. Οι Eβραίοι της πόλης υπέστησαν συστηματικούς βασανισμούς ... Επί εβδομάδες μετά λιμοκτονούντα παιδιά Τούρκων που έτρεχαν αβοήθητα μέσα στα χαλάσματα σφαγιάσθηκαν και πυροβολήθηκαν από ενθουσιώδεις Έλληνες... Όλα τα πηγάδια μολύνθηκαν από τα πτώματα που είχαν πέσει μέσα». Η βία των Αιγύπτιων στη Μεσσηνία, για το ιστορικό επετειολόγιο του Ελληνικού Στρατού, είναι γενοκτονία, η βία των Ελλήνων επαναστατών είναι απλώς περιφανής νίκη. Το πιθανότερο είναι πως οι Τούρκοι και οι Εβραίοι της πόλης συνωστίστηκαν κατά την είσοδο των απελευθερωτικών στρατευμάτων.

Υπάρχει μια πολιτική σχολή που θεωρεί πως μπορεί να ξεμπλέξει με το ζήτημα της βίας, αποδοκιμάζοντάς την "απ' όπου κι αν προέρχεται". Αυτή η πολιτική σχολή έχει περάσει και στην ιστοριογραφία: εδώ η μέθοδος είναι πως, αν ξαναγράψουμε την ιστορία λειαίνοντας και απαλείφοντας τα βίαια στιγμιότυπά της, ο κόσμος μας θα γίνει αναπόφευκτα λιγότερο βίαιος. Πρόκειται σίγουρα για πρόοδο από την τακτική να αρνείσαι ότι και οι δικοί μας στρατιώτες βίαζαν, έσφαζαν, πλιατσικολογούσαν, κλπ, κλπ. Αλλά, η ιστορική αλήθεια δεν κρύβεται. Η ελληνική επανάσταση, που ήταν μια καθόλα δίκαιη υπόθεση την εποχή που ξετυλίχτηκε, ήταν βαμμένη στο αίμα, όπως ήταν και όλες οι αστικές επαναστάσεις (και αυτή ήταν σίγουρα μια από τις μεγάλες διαφορές τους με τις αντίστοιχες προλεταριακές του 20ού αιώνα). Μπορεί αυτή η διαπίστωση να μην κάνει την σφαγή της Τριπολιτσάς λιγότερο βάρβαρη, αλλά η βία νοηματοδοτείται διαφορετικά από διαφορετικές εποχές και από διαφορετικά χαρακώματα. Το ζήτημα είναι σε ποιά πλευρά είσαι.

Σαν χτες, (συνεχίζει το ιστορικό επετειολόγιο), την 22/09/1942, "μέλη της μυστικής οργανώσεως ΠΕΑΝ "Πανελλήνιος Ένωσις Αγωνιζομένων Νέων" ανατινάσσουν το κτίριο, στο οποίο είχε τα γραφεία της η φιλοαξονική οργάνωση ΕΣΠΟ, με αποτέλεσμα να φονευθούν 84 Γερμανοί και 27 μέλη αυτής της οργάνωσης". Η Αθήνα, δηλαδή, του 1942, μας λέει το ιστορικό επετειολόγιο, έμοιαζε με τη σημερινή Βαγδάτη ή καλύτερα με την Καμπούλ (όπου ο ελληνικός στρατός σήμερα εξάγει αξιωματικούς, υπαξιωματικούς και ΕΠΟΠ). Οι αντιστεκόμενοι στον κατακτητή βομβάρδιζαν κτίρια στο κέντρο της πρωτεύουσας, με αποτέλεσμα δεκάδες νεκρούς, ανάμεσα τους και ντόπιους συνεργάτες. Η μόνη διαφορά είναι πως τότε η Αντίσταση ήταν πολύ πιο οργανωμένη, με αποτέλεσμα οι αντιστασιακές ενέργειες να έχουν μαζικό και συντονισμένο χαρακτήρα, και έναν οργανωμένο ένοπλο βραχίονα. Η διαφορά δηλαδή ήταν το ΕΑΜ, αλλά αυτό δεν έχει καμία σημασία για το ιστορικό επετειολόγιο, γιατί απλά το ΕΑΜ δεν υπάρχει πουθενά.

Σημερα, η βία των βομβαρδιστών των γραφείων της ΕΣΠΟ θεωρείται νόμιμη και ηρωική. Η βία όμως των ανταρτών στην Βαγδάτη και την Καμπούλ θεωρείται "τρομοκρατία". Ενάντια σ' αυτή την "τρομοκρατία", ενάντια στις "ασύμμετρες απειλές", είναι αφιερωμένη η άσκηση Παρμενίων, στους ρυθμούς της οποίας ζουν αυτές τις μέρες τα ελληνικά στρατόπεδα.

Η βία ενάντια στις "Unternehmen" των κατακτητών είναι δυσάρεστη, αιματηρή και δύσκολη να εξωραϊστεί. Όμως, είναι δίκαιη, και αν κάποτε νικήσει είναι και νόμιμη. Η Σάρα Πέιλιν κούνησε το μαντήλι στον γιο της, που έφυγε για το Ιρακ. Δεν έχουμε παρά να ευχηθούμε στην ιρακινή αντίσταση καλό βόλι.

Είναι καιρός να μιλήσουμε για την κατάργηση της υποχρεωτικής θητείας

Στα στρατόπεδα είναι πολύ συνηθισμένη μια πινακίδα. Γράφει: "Ουτε μια σταγόνα αίμα στην ειρήνη". Οι απανωτοί θάνατοι φαντάρων τον μήνα Αύγουστο κάνουν αυτές τις πινακίδες να φαίνονται σαν ένα κακόγουστο αστείο.

Την μεγαλύτερη ανατριχίλα την ένιωσα όταν διάβασα τα νέα για τον φαντάρο που πέθανε λόγω ηλεκτρικής βλάβης στον θερμοσίφωνα. Στο φυλάκιο που ήμουν, ο θερμοσίφωνας είχε πρόβλημα. Κάθε φορά που κάναμε μπάνιο, ξέραμε ότι υπήρχε ένα ρίσκο. Η εικόνα ενός νέου ανθρώπου που κάηκε κάνοντας μπάνιο για να ξεκουραστεί από την υπηρεσία του είναι τόσο φρικιαστική, και όμως τόσο οικεία. Θα μπορούσε να είναι μια "σειρά μου", ένας γνωστός μου. Σε ένα απίθανο σενάριο, θα μπορούσα ακόμα να είμαι και εγώ.

Ένας νέος άνθρωπος, που η οικογένειά του τον εμπιστεύτηκε στα χέρια του Ελληνικού στρατού σε καιρό ειρήνης, δεν είναι πια ανάμεσά μας. Και για ποιό λόγο; Γιατί; Τι σημαντικό είχε άραγε να κάνει σ' αυτό το στρατόπεδο, όπου η διοίκησή του δεν είχε καν φροντίσει τα στοιχειώδη μέτρα ασφαλείας, τα ηλεκτρικά της μονάδας;

Είχε να φυλάει σκοπιά. Αλλά για να φυλάει τι; Τις αποθήκες με το υλικό του ελληνικού στρατού; Ποιός θέλει να μπει στα στρατόπεδα για να το απαλλοτριώσει; Οι απαλλοτριωτές του υλικού είναι ήδη μέσα στα στρατόπεδα και βρίσκονται στις γραμμές των στελεχών του στρατού, όχι κάποιου αόρατου εχθρού. Δεν θέλω να πω με αυτό πως όλα τα στελέχη του Ε.Σ. κάνουν αυτή τη δουλειά. Αλλά οι παροικούντες την Ιερουσαλήμ ξέρουν πως η οποιαδήποτε μείωση ή βλάβη του υλικού έχει να κάνει με την κακοδιαχείριση από το προσωπικό και όχι με κάποιους εξωτερικούς εχθρούς. Οι σκοπιές που βαράνε ασταμάτητα οι φαντάροι απλώς δεν προφυλάσσουν αυτό το υλικό.

Είχε να κάνει περίπολα. Αλλά τι σημαίνει περίπολο; Ακατάπαυστες βόλτες γύρω γύρω από ένα στρατόπεδο και υπογραφές σε μπλε και πράσινα τετράδια, που χρησιμεύουν μόνο για τα ρουφιανιλίκια που δίνουν και παίρνουν στους κόλπους των στελεχών για το ποιός ξύπνησε ή όχι, ποιός πούλησε την υπηρεσία για να τον καρφώσουν στον ανώτερο την επόμενη μέρα και ούτω καθεξής. Προστασία στρατοπεδου, υλικού και προσωπικού, μηδέν. Ο δεύτερος από τους φαντάρους που βρέθηκε νεκρός (από ναρκωτικά αυτός) ανακαλύφθηκε μετά από δέκα μέρες σε αποσύνθεση σε κάποια αποθήκη. Χωρίς να είμαι εκεί, ξέρω με βεβαιότητα πως έξω από το σημείο θα υπήρχε ένα τετράδιο περιπόλου, και πως σ' αυτό το τετράδιο περιπόλου επί δέκα ημέρες φαντάροι, δεκανείς, ΕΠΟΠ και στελέχη υπέγραφαν με την ένδειξη: "Καλώς". Και μέσα, σάπιζε το πτώμα ενός νέου ανθρώπου. Όλα "καλώς".

Είχε να κάνει θαλαμοφυλίκια, δουλειές γραφείου, κινήσεις. Αλλά όλα αυτά δεν έχουν να κάνουν με τον έξω κόσμο. Έχουν όλα να κάνουν με την αυτοσυντήρηση ενός άχρηστου γραφειοκρατικού μηχανισμού, που δεν προσφέρει τίποτα πέρα από αγήματα και τιμές στους πολιτικούς και τους άρχοντες του τόπου όταν αυτοί στήνουν εκδηλώσεις για να κάνουν το κομμάτι τους.

Αν τα παραπάνω είναι οι εμπειρίες για το πόσο άχρηστος είναι ο χρόνος της στρατιωτικής θητείας, υπάρχει και το κομμάτι ότι είναι επικίνδυνος. Πρώτα και κύρια για την υγεία των στρατιωτών. Τα ηλεκτρικά των μονάδων, που το ΓΕΕΘΑ έτρεξε να τα διορθώσει σε μία μέρα (ατυχώς την μέρα μετά τον τραγικό χαμό του άτυχου παιδιού), είναι μόνο η κορυφή του παγόβουνου. Ένα παράδειγμα: ο ελληνικός στρατός παίρνει τον νεαρό αντρικό πληθυσμό της χώρας και του δημιουργεί μαζικά πρόβλημα στις σπονδυλικές τους στήλες. Τα στρώματα και τα κρεβάτια του στρατού είναι όχι μόνο βρώμικα, αλλά και επικίνδυνα. Στραβώνουν τα σώματα αυτών που κοιμούνται σε αυτά επί έναν χρόνο, και τώρα μάλιστα, με το θράσος του Μεϊμαράκη που θέλει την θητεία υποχρεωτικά στα 18, θα στραβώνουν τα σώματα 18άρηδων εφήβων, ακόμα υπό διαμόρφωση. Φυσικά δεν γίνεται ούτε λόγος για αντικατάσταση των στραβών κρεβατιών και των στρωμάτων. Τίποτα δεν προκαλεί μεγαλύτερη παράλυση από τη σαπίλα ενός μηχανισμού που ενδόμυχα γνωρίζει τον ιστορικα χρεωκοπημένο ρόλο του, αλλά συνεχίζει να υπάρχει, και γι' αυτό αδυνατεί να προσφέρει έστω και τις πιο ελάχιστες υλικές βελτιώσεις.

Όσοι έχουν κάνει χρέη γιατρού στον ελληνικο στρατό, έχουν γι' αυτό ιδιαίτερη ευθύνη. Αν έσπαγε η σιωπή των γιατρών που ξέρουν επακριβώς την κατάσταση στις μονάδες, ξέρουν για τα κρεβάτια, για τα ντουζ, για τα σάντουιτς με τα συντηρητικά που φουσκώνουν τις κοιλιές των φαντάρων και τα πορτοφόλια των Panini, Στεργίου και σία, η ελληνική κοινωνία θα αναγκαζόταν να σκεφτεί πιο προσεκτικά το ζήτημα της στράτευσης των γιων της.

Δεν είναι τυχαίο ότι οι λόγοι υγείας (τα περίφημα γιώτα, από το 5 μέχρι τα διάφορα χαρτιά ελευθέρας που φροντίζουν να προμηθευτούν όσοι τελικά μπαίνουν) είναι οι μόνοι που περιορίζουν την αυθαιρεσία των καραβανάδων και δίνουν το καλύτερο επιχείρημα για τις αντιστάσεις που αναπτύσσονται μέσα στα στρατόπεδα απέναντι στην αυθαιρεσία των παράλογων διαταγών.

Πρέπει με αφορμή αυτά τα περιστατικά και αυτές τις (διάχυτες στους περισσότερους φαντάρους) σκέψεις να ξεκινήσει μια μεγάλη κουβέντα για την κατάργηση της υποχρεωτικής θητείας. Δεν εννοώ πως και άλλες κουβέντες δεν είναι χρήσιμες. Και αντιστάσεις μέσα στο στράτευμα πρέπει να εκδηλωθούν, και κουβέντες για την αγωνιστική στάση ζωής σχετικά με την επιλογή να πάει κανείς φαντάρος πρέπει να ανοίξουν. Αλλά το ζήτημα δεν είναι συνδικαλιστικό, ούτε απλώς ατομικής συνείδησης του καθένα. Είναι ζήτημα βαθιά πολιτικό, έχει να κάνει με το τι κοινωνία θέλουμε να έχουμε, πού θέλουμε να κατευθύνονται οι τεράστιοι πόροι που απορροφά σήμερα ο στρατός, τι ανθρώπους θέλουμε τελικά να βγάλουμε έξω στην κοινωνία. Και αν τα συνυπολογίσεις όλα αυτά, η απάντηση συνηγορεί ξεκάθαρα υπέρ της κατάργησης της υποχρεωτικής θητείας, όχι γιατί θέλουμε λιγότερα βάρη ή υποχρεώσεις σαν πολίτες αυτής της χώρας. Δεν θα ζητάγαμε ποτέ, για παράδειγμα, κατάργηση του υποχρεωτικού εννιάχρονου σχολείου. Γιατί, απλά, θέλουμε τα παιδιά να είναι στα σχολειά (έστω και αν φαινομενικά δεν το γουστάρουν). Αλλά δεν θέλουμε κανέναν να είναι μέσα στα στρατόπεδα.

Και δεν θέλουμε με τίποτα να είμαστε λιγότεροι, όπως λιγοστέψαμε τον Αύγουστο.

Ούτε μια σταγόνα αίμα στην ειρήνη.

Εμείς το λέμε. Και δεν είναι αστείο.

Καταργήστε την Επίδαυρο

Με τριβέλιζε, όσο ήμουν στις διακοπές, το γιουχαητό στην Επίδαυρο. Απείχα και φέτος από μια παλιά, καλή συνήθεια, να παρακολουθώ κάθε χρόνο μία τουλάχιστον καλοκαιρινή παράσταση σ' αυτό το αρχαίο θέατρο. Δεν ήταν ποτέ τόσο η παράσταση, ήταν πάντα το τελετουργικό, να φτάσεις, να μπεις, να δεις αυτό το εντυπωσιακά μεγάλο θεατρικό κοίλο να γεμίζει από κόσμο, να παρακολουθήσεις τα χειροκροτήματα της έναρξης και της λήξης. Γι' αυτό και διάβασα ό,τι έπεσε στα χέρια μου σχετικά με την επεισοδιακή παράσταση της Μήδειας. Και όσο εξελισσόταν ο διάλογος, επιβεβαιωνόταν η εκτίμηση μου για την τρομακτική δυνατότητα που έχει ο συγκεκριμένος χώρος να μετατρέπει κάθε καλλιτεχνική αντιπαράθεση γύρω από αυτόν σε βαθιά πολιτική και ιδεολογική διαμάχη. Γιατί στα μάτια μου, από την πρώτη στιγμή, αυτό που συνέβη στην Επίδαυρο το βράδυ της πρεμιέρας της Μήδειας ήταν ένα εξόφθαλμα πολιτικό γεγονός.

Δύο κόσμοι συναντήθηκαν στο αρχαίο θέατρο της Αργολίδας εκείνο το βράδυ. Ο ένας κόσμος ήταν σίγουρα οι δημιουργοί της παράστασης, με κεφαλή τον ρώσο σκηνοθέτη της Βασίλιεφ. Το βασικό χαρακτηριστικό αυτού του κόσμου δεν είναι οι καλλιτεχνικές ή οι εθνικές του ιδιαιτερότητες. Είναι περισσότερο η δυνατότητα των Βασίλιεφ να αποτελούν κομμάτι της καλλιτεχνικής αβάν-γκαρντ, να συμμετέχουν στις πιο παθιασμένες και πιο προκλητικές συζητήσεις γύρω από την τέχνη με τους ομοίους τους ανά τον κόσμο. Οι γεωγραφικοί ορίζοντες αυτής - της ας την πούμε - ελίτ είναι ατελείωτοι, από τη Μόσχα μέχρι το Λονδίνο και από την Αθήνα μέχρι τη Νέα Υόρκη. Το κυνήγι της πιο "πρωτότυπης", της πιο "μοντέρνας", της πιο "σύγχρονης" ιδέας για το ανέβασμα μιας θεατρικής παράστασης (έχουν εξάλλου παιχτεί τόσες πολλές φορές...) είναι εδώ η εγγύηση της δόξας και της επιτυχίας, ακόμα κι αν τα προκλητικά σκηνοθετικά ευρήματα φέρουνε κατακραυγή. Ο Βασίλιεφ τα παρουσίασε σε αφθονία, αν μάλιστα πιστέψουμε τις πληροφορίες, πολλές από τις ιδέες του έμειναν αναξιοποίητες: ένα μεγάλο καπέλο σε σχήμα φαλλού που θα φορούσε η Μήδεια και θα το έκοβε, πλημμυρίζοντας έτσι στο αίμα, μια γυμνή εμφάνιση στο τέλος της παράστασης και ούτω καθεξής.

Και από την άλλη; Ένα κοινό που δηλώνει την προθυμία του να παρακολουθήσει, να συμμετέχει, να διδαχτεί, που μένει όμως φανερά πιο πίσω από τους διασκελισμούς της καλλιτεχνικής ελίτ. Ένα κοινό που περιμένει ερεθίσματα από το θέατρο που θα γκρεμίζουν τα "τείχη που το αφήνουνε εκτός", όμως αντί γι' αυτό δεν μπορεί να καταλάβει τη σημασία των σκηνοθετικών ευρημάτων ούτε την επιτηδευμένη εκφορά του θεατρικού λόγου συλλαβή τη συλλαβή, αυτού ακριβώς του λόγου που θα έπρεπε να είναι το όχημα μιας λυτρωτικής διδασκαλίας. Ένα κοινό, του οποίου οι ορίζοντες είναι καλώς ή κακώς πιο περιορισμένοι, πιο εθνικοί, πιο φτωχοί αναμφίβολα από την καλλιτεχνική κοσμόπολη.

Το πολιτικό γεγονός τη βραδιά της Μήδειας ήταν η συνάντηση αυτών των δύο κόσμων - μια συνάντηση που γίνεται όλο και πιο σπάνια στις αστικές δημοκρατίες του νεοφιλελεύθερου καπιταλισμού - σε έναν από τους τελευταίους δημοκρατικούς, δημόσιους χώρους που έχουν απομείνει, στο γήπεδο της Επιδαύρου.

Κι εκεί, συνέβη αυτό που έχουμε δει να γίνεται ξανά και ξανά τα τελευταία χρόνια σε ανάλογες "συναντήσεις". Από τη μια, η πρωτοπορία εκτέθηκε στην αλύπητη, μαστιγωτική κριτική του πλήθους, χωρίς τις διαμεσολαβήσεις της απόστασης, της κάλπης ή του τηλεοπτικού γυαλιού. Για την ακρίβεια η καλλιτεχνική ελίτ υπέστη τις συνέπειες των πράξεων της, ή καλύτερα των παραλείψεων της. Όποιος νομίζει πως μπορεί να διεκδικεί για τον εαυτό του τον ρόλο της ανήσυχης πρωτοπορίας, αλλά δεν διατίθεται να ανταποκριθεί στις υποχρεώσεις που του γεννάει αυτός ο ρόλος, τότε σίγουρα θα αγανάκτισε από το πληβειακό αυτό ξέσπασμα. Γιατί όμως; Τα παλιά χρόνια, οι διανοοούμενοι στέκονταν ψηλότερα από τον μέσο όρο της κοινωνίας, από αυτή όμως τη θέση τους απέρρεε και η υποχρέωση να διδάξουν την κοινωνία της οποίας ηγούνταν. Νομίζει κανείς πως μπορεί να παρατήσει έτσι απλά αυτη την υποχρέωση, να ξεκοπεί από τη συνείδηση και το επίπεδο των μεγάλων μαζών, κι έπειτα να απαιτεί όταν τις συναντά να τον ραίνουν με τριαντάφυλλα;

Από την άλλη, το ξέσπασμα του πλήθους ήταν όπως όλα τα διαχρονικά ξεσπάσματα του πλήθους, υπέροχα δημοκρατικό, αυθάδες, συγχυσμένο. Μάλιστα, δεν είναι παράξενο που σε μια τέτοια έκρηξη μπορεί να φαίνονται δυσανάλογα από το πραγματικό τους μέγεθος δεξιοί πολιτικάντηδες που σπεύδουν να την νοηματοδοτήσουν "εθνικά". Το εύρημα της τρίγλωσσης απαγγελίας της αγγελικής ρήσης, υπαινισσόμενο μια σύγχρονη, κακόφωνη Βαβέλ, ήταν από τα πιο ενδιαφέροντα και λιγότερο δυσνόητα ευρήματα του Βασίλιεφ. Εκεί όμως ήταν που έλαμψε το άστρο του δεξιού μεγαλοδικηγόρου Αλέξανδρου Λυκουρέζου (γνωστού για τις εθνικές ευαισθησίες του που φουντώνουν ανάλογα με το φούσκωμα στο πορτοφόλι του, όπως φάνηκε από την ανάληψη εκ μέρους του της υπόθεσης Χαλκιά για λογαριασμό της ΔΟΕ...).

Οι συνέπειες στην πολιτική και ιδεολογική διαμάχη είναι λίγο πολύ αναμενόμενες. Οι μεν θα αποκαλέσουν τους δε συντηρητικούς και εθνικιστές, οι δε θα βαφτίσουν τους μεν ελιτιστές και κοσμοπολίτες. Και πολλοί καλοί ανθρωποι θα νιώσουν την πίεση να πάρουν την πλευρά του ενός ή του άλλου.

Υπάρχει όμως και μια συνέπεια που έχει να κάνει με το ίδιο το θέατρο: τα παλιά χρόνια, όταν τελείωναν από μια θεατρική παράσταση όλοι οι θεατές είχαν να πουν γνώμες πολλές και διαφορετικές πάνω σε ένα κοινό έργο. Η αφήγηση ήταν μία, ενιαία και αδιαίρετη, έστω κι αν η ερμηνεία της, το αισθητικό και καλλιτεχνικό αποτέλεσμα ήταν υπό διαπραγμάτευση. Το γιουχαητό στην Επίδαυρο, και η δήθεν καλόβολη υποδοχή του από τους συντελεστές της παράστασης, που είδαν σ' αυτό μια θετική εξέλιξη, σπάει την ενιαία θεατρική αφήγηση. Στην μεταμοντέρνα εκδοχή του θεάτρου-προβοκάτσια, όπως το έστησε ο Βασίλιεφ, ο θεατής που γιουχάρει, ο θεατής που μένει σιωπηλός, η ηθοποιός που φτιάχνεται με τον τζερτζελέ γιατί της θυμίζει τις καταλήψεις του '80 ή ο ηθοποιός που καταρρέει, ο Βασίλιεφ που καμαρώνει ή η Γουλιώτη που χαστουκίζει, όλοι αυτοί βγαίνουν από το θέατρο έχοντας να πουν μια εντελώς διαφορετική ιστορία για το τι συνέβη εκεί μέσα και όχι για το αισθητικό ή το καλλιτεχνικό κομμάτι.

Θα είναι αυτό το νέο θέατρο; Οχι.

Απλώς η Μήδεια του Βασίλιεφ μας θύμισε τη διχάλα που έχουμε μπροστά μας αν θέλουμε να προχωρήσουμε. Είτε να ανταποκριθούν οι καλλιτέχνες και οι διανοούμενοι στον κοινωνικό ρόλο που απορρέει από τη θέση τους, μια ανάγκη που τόσο έντονα ξεπροβάλλει από τη ζωή. Είτε να πάψει η μάζα να μπλέκεται στα πόδια της καλλιτεχνικής πρωτοπορίας. Να καταργηθεί δηλαδή η Επίδαυρος.

Υ.Γ.: Καλό φθινόπωρο και καλή λευτεριά. Πέντε μήνες μείνανε.

49,34 ευρώ

Η παραμεθόριος έφτασε στο τέλος της. Από σήμερα είμαι έξω από το στρατόπεδο για 18 μέρες. Την 1η του Σεπτέμβρη παρουσιάζομαι σε μονάδα κοντά στα πάτρια.
Ο Ελληνικός Στρατός ξόφλησε τους λογαριασμούς του μαζί μου πληρώνοντάς με τους μισθούς μου για τους τελευταίους 5 μήνες: σύνολο, 49,34 ευρώ. Μισθοί Πινοσέτ.
Δεν προλαβαίνω να ασχοληθώ με κακόγουστα αστεία.
Τώρα, ανακούφιση και διακοπές.
Το blog σε αργία.

Επιτέλους πολίτης

[Ένας καλός φίλος και συνοδοιπόρος του blog απολύθηκε χτες. Όσοι διαβάζουν αυτή την ιστοσελίδα τον ξέρουν από τις μουσικές συνεισφορές του και το πρωτότυπο nick του Ηλίας(Ψινάκης). Η παρέα του μου ήταν απαραίτητη για τους τελευταίους 6 μήνες που είμαι μέσα. Του ζήτησα να γράψει κάτι την ημέρα της απόλυσής του. Στήθηκε μπροστά σε ένα pc και μου έστειλε αυτό. Όποιος το διαβάσει, θα καταλάβει γιατί νιώθω τόσο χαρούμενος...).

Επιτέλους πολίτης. Μεγαλύτερη μαλακία από αυτή δεν έχει ξανακουστεί. Είναι μεγάλο παραμύθι των καραβανάδων ότι όταν μπαίνεις στο στρατό παύει η πολιτική σου ιδιότητα και ό,τι αυτή συνεπάγεται. Είναι το καλύτερο άλλοθι για τις μεγαλύτερες αυθαιρεσίες, για καψώνια και εξευτελισμούς. Όσα δικαιώματα είχες πριν καταταγείς τόσα έχεις κι ως οπλίτης. Απλά ισχύουν κάποιοι περιορισμοί και η απόλαυση ορισμένων δικαιωμάτων τελεί υπό προϋποθέσεις και τύπους. Διαφορετικά, για παράδειγμα, δεν θα μπορούσες να συμμετέχεις σε εκλογές είτε ως ψηφοφόρος είτε ως υποψήφιος. Παρεπιμπτόντως, για όσους στρατεύσιμους είναι υποψήφιοι σε εκλογές προβλέπεται εξάμηνη (νομίζω) αναβολή, ακόμα κι αν έχουν ήδη καταταγεί.

Για να μην παρεξηγηθώ, όμως, η Νο 2 μαλακία που ακούει ένας φαντάρος είναι ότι ο στρατός πλέον είναι «κολέγιο», κατασκήνωση με χακί. Δυστυχώς αυτό δεν το ακούει από καραβανάδες, αλλά από τον πατέρα του, τους παππούδες, τους θείους, τα μεγαλύτερα ξαδέρφια, τους μεσήλικες φίλους (αν έχουν, όπως εγώ τον Frankie, γνήσιο τέκνο της γενιάς του 80. Ο Frankie, που θυμίζει τον Ντην Μοριάρτι από το Δρόμο του Κέρουακ, όταν ήταν φαντάρος, κάπου στα τέλη της δεκαετίας του ’80 επικοινωνούσε με τους γονείς του με γράμματα. Τα γράμματα αυτά τα έχει κρατήσει και μου τα έχει δείξει. Η απαλεψιά του είχε χτυπήσει κόκκινο, τόσο που στη θέση της ημερομηνίας, αντί να βάζει την ημέρα που έγραφε το γράμμα, έβαζε την ημερομηνία άλωσης της Πόλης, την ημερομηνία της επανάστασης του ’21 και άλλα τέτοια χαζά που προκαλούσαν στη μάνα του μικρά εγκεφαλικά). Ο στρατός δεν είναι πλέον κολέγιο. Ήταν και είναι μια μαύρη περίοδος που όταν τη ολοκληρώσεις (καλή ώρα) θέλεις να ξεχάσεις ότι υπήρξε, να μην θυμάσαι τίποτα απ αυτή, να μην παραδεχτείς ότι έχασες ένα χρόνο από τη ζωή σου. Σίγουρα στα χρόνια των πατεράδων και των παππούδων μας (και του Frankie) τα πράματα ήταν πιο ζόρικα από πολλές απόψεις. Δεν θέλω, όμως, να σταθώ εδώ.

Ο Σβέικ μου ζήτησε να γράψω κάτι για την ημέρα της απόλυσης και για τις δικές μου εμπειρίες κατά τη διάρκεια της θητείας. Μου ζήτησε, επίσης, να αναφέρω τα συναισθήματα που μου προκαλεί το γεγονός της απόλυσης. Να ξεκινήσω, λοιπόν, απ αυτό. ΔΕΝ ΜΟΥ ΠΡΟΚΑΛΕΙ ΚΑΝΕΝΑ ΑΠΟΛΥΤΩΣ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑ. Δεν ξέρω πως γίνεται αυτό. Ειλικρινά, σε όλη τη διάρκεια της θητείας κάθε φαντάρος ονειρεύεται την ημέρα της απόλυσής και φαντάζεται να σκάνε πυροτεχνήματα, να χτυπάν καμπάνες και να πέφτουν κανονιές. Κάτι σαν τους οργασμούς της Linda Lovelace. Ενδεχομένως, να φαντάζεται κανένα καλό παρτάκι για το γιορτασμό της απόλυσης και για επανασύνδεση με φίλους που κατά τη διάρκεια της θητείας ξεχάστηκαν ή απομακρύνθηκαν (ε ναι λοιπόν αυτό ήταν καρφί) ή κανένα ξεφάντωμα στα μπουζούκια. Αλλά τίποτα από αυτά δε συμβαίνει. Περισσότερη αγωνία σου προκαλεί η πιθανότητα της άδειας, παρά η βεβαιότητα της απόλυσης. Όσους κι αν ρώτησα από την ΕΣΣΟ μου την ίδια απάντηση πήρα. Ούτε κανονιές άκουσαν, ούτε πυροτεχνήματα, ούτε καμπάνες. Ούτε πάρτι, ούτε μπουζούκια, ούτε ξεφαντώματα. Ό,τι ήταν να γίνει απ’ όλ’ αυτά έγιναν με την ευκαιρία της πρώτης άδειας. Τώρα, όσους ρώτησα, κανονίζανε ραντεβού για δουλειές ή επιστρέφανε σε δουλειές που ήδη είχαν. Τα λελεδόνια ήρθανε αλλά τα υποδεχτήκαμε μάλλον αδιάφορα. Αδυνατώ να εξηγήσω αυτό το κενό. Θα ήταν πάντως καλό θέμα έρευνας, μεταπτυχιακού ή διδακτορικού, για ψυχολόγους.

Σε ό,τι αφορά τις εμπειρίες. Καταρχάς, να ξεκινήσω με ένα παράδοξο. 6 Αυγούστου 2007 πέρασα την πύλη της 165 ΜΠΕΠ προς τα μέσα και ντύθηκα στα χακί για πρώτη φορά. 6 Αυγούστου 2008 πέρασα την πύλη της ΣΔΙΕΠ από μέσα και απαλλάχτηκα δια παντός (όπως θα δείτε το λελεδόχαρτό μου είναι λευκό) από τα χακί. Στις 6 Αυγούστου 2009 πώς πρέπει να θυμάμαι την 6η Αυγούστου; Σαν μέρα κατάταξης ή σα μέρα απόλυσης; Μάλλον σα την ενότητα των αντιθέτων. Τελικά η θητεία είναι διαλεκτική.

Να γράψω κάτι για τις εμπειρίες μου ε; δεν ξέρω γιατί αλλά αρχίζω και ζορίζομαι. Δεν μ’ αρέσει να λέω ιστορίες από το στρατό γιατί είναι πολύ βαρετές, ειδικά για όσους δεν έχουν πάει. Όπως έχω πει σε φίλους σα το Σβεικ, πριν καταταγούν, το κρύο και η αϋπνία είναι ένα πράγμα που θα το αντιμετωπίσουν και θα τους ταλαιπωρήσει όσο τίποτα άλλο. Αλλά αυτό που σε γονατίζει ψυχολογικά και πονάει πιο πολύ και κάνει το κρύο και την αϋπνία πιο ανυπόφορη είναι ο αποχωρισμός από φίλους, οικογένεια, σύντροφο (ειδικά το τελευταίο πονάει αφόρητα) και η μοναξιά. Γι’ αυτό το λόγο όλοι έχουν κλάψει στο στρατό. Πολλοί το θεωρούν αδυναμία. Ότι, δήθεν, δεν μπορείς να θωρακίσεις τον εαυτό σου για να ανταπεξέλθει σε δύσκολες καταστάσεις και το επικρίνουν ή ντρέπονται. Γι αυτό όταν κλαίνε κρύβονται. Κλαίνε στις τουαλέτες, στα ντουζ, στη σκοπιά, στο θαλαμοφυλίκι 3-6, και όπου αλλού μακριά από επικριτικά βλέμματα. Αλλά όπου το έχω δει να γίνεται το θαύμασα και με συγκίνησε πάρα πολύ. Κι εγώ είχα τέτοιες στιγμές. Θυμάμαι τώρα τη μακρά σιωπή της Δώρας στο τηλέφωνο όταν της ανακοίνωσα τη μετάθεσή μου στη Σαμοθράκη και θυμάμαι να κλαίμε μαζί στο τηλέφωνο.

Επίσης, όλοι κάνουν φίλους στο στρατό. Μπορεί να κάνει κανείς καμιά ντουζίνα φίλους σε όλη τη διάρκεια της θητείας. Ήδη μου ‘ρχονται στο μυαλό καμιά εικοσαριά. Αλλά οι φίλοι του στρατού είναι μια ιδιαίτερη κατηγορία. Αν εξαιρέσεις έναν ή δύο που θα κρατήσεις επαφές, τους υπόλοιπους ξέρεις ότι δεν θα τους ξαναδείς ποτέ ή μπορεί να πέσεις πάνω τους σε άσχετο τόπο και άσχετη στιγμή εντελώς μα εντελώς τυχαία. Παρ’ όλ’ αυτά, υπάρχει κάπου βαθιά κρυμμένο ένα περίεργο συναίσθημα δεσίματος και πάντα χαίρεσαι όταν βλέπεις ή θυμάσαι κάποιους απ αυτούς.

Να πω κάτι για τους καραβανάδες. ΕΙΝΑΙ Η ΠΙΟ ΑΧΡΗΣΤΗ ΦΑΡΑ ΣΕ ΟΛΟ ΤΟΝ ΠΛΑΝΗΤΗ. Δεν κάνω πλάκα ούτε το λέω από προκατάληψη για το χαρακτήρα της δουλειάς τους. Το θέμα είναι ότι δεν κάνουν ούτε αυτή. Δεν πίστευα στα μάτια μου πόσο άχρηστοι είναι όταν το διαπίστωσα. Τεμπέληδες και κουράδες, μπάσταρδοι χώστες, αδιάφορα γαϊδούρια και γουρούνια σκέτα. Αλλά είναι τόσο καριόληδες που δεν σταματούν ποτέ να σε εκπλήσσουν ακόμα κι όταν απολύεσαι. Κι όμως αυτή τη φάρα η ελληνική κοινωνία σκίζεται για να τη συντηρήσει. Δεν είναι μόνο τα λεφτά του προϋπολογισμού που δίνονται για εξοπλισμούς. Για να συντηρηθεί αυτός ο παρασιτικός μηχανισμός σε κτίρια, σε μέριμνα, σε γραφειοκρατία, σε ασφάλεια του προσωπικού κ.α. χρειάζονται τεράστια ποσά. Δεν υπάρχει άλλη κοινωνική ομάδα που απολαμβάνει τα προνόμια των στρατιωτικών. Σε ζητήματα ασφάλισης είναι οι πιο προνομιούχοι. Ο στρατός καλύπτει όλα τα έξοδα τους για νοσηλεία, είτε των ιδίων είτε των γονιών τους είτε των παιδιών τους. Ποιος άλλος ασφαλιστικός φορέας έχει τέτοια προνόμια; Ξέρετε επίσης καμιά άλλη κοινωνική ομάδα να διατηρεί με δαπάνη του κράτους λέσχες που κάνουν φτηνό πολύ καλό φαΐ για τα μέλη τους και την βρωμοσπορά τους; Εννοώ παιδιά και εγγόνια. Ξέρετε καμία άλλη κοινωνική ομάδα που τις παρέχονται, με έξοδα του κράτους πάντα, σπίτια και κατασκηνώσεις για παιδιά και γέροντες, δωρεάν ή σε εξευτελιστικές τιμές; Εγώ δεν ξέρω.

Δεν θέλω να πω άλλα. Βαρέθηκα. Δεν θέλω να ξαναμιλήσω για στρατό. Πριν κλείσω να αναφέρω ότι η στρατιωτική μου θητεία έγινε με τη βοήθεια των κάτωθι διεγερτικών, αναλγητικών, παραισθησιογόνων, αναισθησιογόνων:
Jack Kerouak, Στο Δρόμο
-//-, Οι Υποχθόνιοι
-//-, Οι Αλήτες του Ντάρμα
-//-, Big Sur
William Burroughs, Το Σοκάκι Των Ανεμοστρόβιλων
Σώτη Τριανταφύλλου, Τα Κινέζικα Κουτιά (αυτή τι έπαθε κι έγραψε τέτοια πατάτα;)
Bob Dylan, The Cuckoo
-//-, John Brown
-//-, A Hard Rain Is-A-Gonna-Fall
Johnny Cash, San Quentin
-//-, One
-//-, When The Man Comes Around
Lizzie West, 19 Miles to Baghdad
Την οικογένειά μου
Τα τηλέφωνα και τα μηνύματα του μπάκα, του Σβέικ, του Πατζ, του Μπάμπη, της Φύλλιας και των υπόλοιπων φίλων και γνωστών.
Την υπομονή της Δώρας
Το δέμα της Δώρας
Τις υποσχέσεις τις Λίνας για καυτές εξορμήσεις στις παραλίες της Χαλκιδικής, υποσχέσεις που δεν κράτησε, αλλά ποιος έχει το σθένος να της κρατήσει κακία;
Και πολλά άλλα που βαριέμαι να τα γράψω όλα.

Επίσης μερικές ευχαριστίες και μερικά γαμωσταυρίδια για να μπουν όλοι στη θέση τους έστω και αργά.
Τα ευχαριστήρια πάνε στους εξής:
Όλα τα παιδιά που υπηρετήσαμε μαζί στη 289 ΠΠΠ στη Σαμοθράκη ανεξαρτήτως σειράς. Δεν τους αναφέρω όλους ξεχωριστά, ξέρουν αυτοί ποιοι είναι.
Το Νικο, τον Τάσο, το Στάθη και το Βασίλη από το Κέντρο στην 165 ΜΠΕΠ
Την Επχία Εμμανουϊλίδου Γεωργία, για όλα και για τα μαγικά της με τη μετάθεση στη Θεσ/νίκη
Το ΕΠΟΠ Δνέα Σταύρο Γκόβα άπο την 110 Α/Κ ΜΜΠ που είναι και πατριωτάκι μου.
Το Λγό Φίλιππο Κετίκογλου από την 110 Α/Κ ΜΜΠ. Αυτός ο άνθρωπος δεν ταίριαζε με το στρατό. Είχε φοβερό χιούμορ, είχε πολύ αστεία προσωπικότητα και ήταν πάντα χαρούμενος. Ήταν μάλλον η εξαίρεση
Τον Αλχία Κυβερτζικίδη Κων/νο από τη ΣΔΙΕΠ. Είναι το καλύτερο παιδί του στρατού. Λες και δεν είναι στρατιωτικός. Γίνεται ένα με τους φαντάρους και όλοι τον συμπαθούνε. Άγριος (δήθεν) μεταλλάς αλλά στο βάθος ευγενική ψυχή, όπως όλοι αυτού του είδους. Τώρα μετατέθηκε κάπου στη Ρόδο. Να ναι καλά όπου κι αν είναι ό,τι κι αν κάνει.
Τον Τχη Σαλτσίδη Νικόλαο. Διοικητής του Λ/Δ της ΣΔΙΕΠ. Για την κατανόησή του.
Σόρρυ αν ξεχνάω κανέναν.

Γαμώ το Χριστό και την Παναγία, το σόι, τα παιδιά, τους γονείς, των κάτωθι:

Λγε Διονύσιε Η. από την 165 ΜΠΕΠ άντε γαμήσου κι εσύ και το έθνος σου
Ανθλγε Ηλία Ζ. από την 165 ΜΠΕΠ να πας να γαμηθείς μπασταρδάκι με τη μανούρα που μου ‘κανες στο κέντρο με την άδεια. Να πας να γαμηθείς κι εσύ και το Μακεδονία Ξακουστή που μας έβαλες να γράψουμε 50 φορές σαν τιμωρία.
Λγε Βασίλη Ε. από τη 289 ΠΠΠ. Τι να σου πω ρε μπαγλαμά; Έκανες 4 μήνες να μου δώσεις άδεια ενώ μπορούσες πάνω στο δίμηνο
Τχη Ιωάννη Χ. από το 4ο ΕΓ στη Σαμοθράκη. Δεν ξέρω γιατι σε βάζω εδώ πέρα. Δε μου κάνες τίποτα. Μάλλον επειδή ήσουν λίγο εξυπνάκιας.
Υπχε Φάνη Ε. από τη 289 ΙΜΑ Βρωμοσπορά αν σε πετύχω τη γάμησες. Ο τύπος αντιμετώπιζε ποινή αποστρατίας γιατί χτύπησε φαντάρο. Δεν ξέρω τι απέγινε. Προς τιμή του Σχη Δημήτρη Γ. διοικητή του στρατοπέδου στη Σαμοθράκη τον κηνύγησε, θέλω να πιστεύω μέχρι τέλους
Τχη «δεν θυμαμαι τ όνομα σου» από το 2ο ΕΓ της Σαμοθράκης. Ήσουν πολύ βλάκας ρε αδερφάκι μου. Ξυνομούρη αφελή που το ‘παιζες άγριος όλοι σε κοροϊδεύαν. Να ναι καλά οι γραφιάδες σου ο Ταβουλάρης και ο Αθανασόπουλος που σ’ ανεχτήκανε τα παιδιά. Αλλά να ξέρεις ρίξαμε πολύ γέλιο με την πάρτη σου.
Ανθστή Παναγιώτη Σ. από τη ΣΔΙΕΠ να μη σου φύγει ποτέ το κεκέδισμα. Αναρωτιέσαι από πού προέρχεται; Αφού ρε μαλάκα είσαι 35 χρονών και ζεις ακόμα με τη μάνα και τον πατέρα σου τη στιγμή που έχεις μόνιμη δουλεία με μισθό πάνω από 1000 ευρώ.
Μόνιμη Υπάλληλε Κατερίνα Μ. από το 1ο Γραφείο του Λ/Δ της ΣΔΙΕΠ. Καλά μωρή κωλόγρια πώς την είδες; Μας χώνουν οι καραβανάδες μας χώνει και το πολιτικό προσωπικό;

Μπορεί να ξέχασα πολλούς που θα ‘πρεπε να είναι εδώ μέσα, αλλά έχετε χάρη που θυμάμαι μόνο τις πιο σημαντικές γελοίες προσωπικότητες

Άντε γαμήσου, λοιπόν, στρατέ, ελληνικό κράτος και ελληνικό έθνος που θες το καλύτερο κομμάτι του πληθυσμού σου στην καλύτερή του ηλικία να χαραμίζει έναν ολόκληρο χρόνο από τη ζωή του.
Άντε γαμηθείτε, λοιπόν, καραβανάδες. Εμείς απολυθήκαμε ή θα απολυθούμε. Εσείς μια ζωή στα σκατά θα κολυμπάτε. Μια ζωή και σήμερα για σας. Βρωμοκουράδες.

Για τον κάθε ένα από σας που πρόκειται να καταταγεί θα σας πω αυτό που μου πε ο Αρης ο Ρόβας δύο μέρες πριν φύγω από Γρεβενά για Παρανέστι, με πολύ σοφία, σηκώνοντας ένα σφηνάκι τεκίλα:
«Καλά να πάς, καλά να ‘ρθείς, καλά να πα να γαμηθείς»

Αυτά. Νεόπουστα!!! Με την καλή έννοια!!!